Herman Gorter (1864-1927) wordt gerekend tot een van de grootste dichters in de Nederlandse taal. Hij begon met het dichten over de liefde in Mei en eindigde met het woord 'liefde' in het gedicht Pan dat hij schreef vlak voor zijn dood. Hij is vooral bekend geworden door zijn gedicht Mei (1889). De openingsregel van dit gedicht is heel beroemd geworden:

Een nieuwe lente en een nieuw geluid

De beste leraren Nederlands (schoolvak) beschikbaar
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
35€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
35€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

Herman Gorter en Zijn Tijd

De toenemende industrialisatie zorgde op vele fronten voor een enorme bedrijvigheid: spoorwegen werden aangelegd en voor het vervoer werden de nodige kanalen gegraven. Ook de telegraaf en telefoon zorgden in deze periode voor een snellere communicatie. De opkomst van de stoomscheepvaart leidde tot betere contacten met de koloniale bezittingen. Door de voortschrijdende industrialisatie nam de verstedelijking toe.

De overheid begon in deze tijd haar greep op het leven van de Nederlanders te vergroten. Aan de andere kant kreeg de bevolking in toenemende mate de kans mee te doen aan de politiek. Daardoor kregen groepen de behoefte zich te organiseren en te emanciperen door de oprichting van eigen zuilen. Deze ontwikkeling wordt verzuiling genoemd. Tegenover het liberalistisch kapitalisme komt de arbeidersbeweging te staan.

De eerste socialistische partij die in Nederland wordt in 1881 opgericht is de Sociaal-Democratische Bond (SDB). Domela Nieuwenhuis is de eerste socialist in de Tweede Kamer. Vanwege de slechte verstandhouding met zijn collega's wordt Domela Nieuwenhuis echter anarchist en wendt hij zich af van de parlementaire politiek. In 1894 vindt een scheuring in de SDB plaats en wordt de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP) opgericht.

Alhoewel we niet direct betrokken waren bij de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) had het wel gevolgen voor ons land. Het handelsverkeer leed erg onder de situatie en al snel ontstond er een gebrek aan grondstoffen en voedingsmiddelen. In 1914 krijgt ons land al te maken met ruim een miljoen Belgische vluchtelingen. Hiervan brengen ongeveer 100.000 de hele oorlog in Nederland door.

Het Leven van Herman Gorter

Wormerveer, de geboorteplaats van Herman Gorter
Herman Gorter werd 1864 in Wormerveer geboren ǀ Flickr.com - Martin de Lusenet

Gorter werd in 1864 in Wormerveer geboren. Zijn vader was een doopsgezind predikant, letterkundige en hoofdredacteur van het Nieuws van den Dag. Na verloop van tijd verhuisde het gezin naar Amsterdam, waar kort daarna zijn vader aan tuberculose overleed. Gorter was nog maar zes jaar oud. De moeder nam de zorg voor Gorter en haar andere twee kinderen over. Zij verdiende geld door het runnen van een pension en een kleine weduwe-uitkering.

In Amsterdam volgde Gorter het gymnasium en daarna studeerde hij klassieke talen aan de gemeentelijke universiteit. Hij onderging de invloed van de schrijver Multatuli, die zich in zijn boek Max Havelaar afzette tegen het koloniaal bestuur van Nederland. Hij promoveerde in 1889 met zijn thesis over het gebruik van metaforen in het werk van Aeschylus.

In 1897 werd hij lid van de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij, SDAP.

Onder invloed van de 'Tachtiger' Willem Kloos (1859-1938) schreef hij het gedicht Mei. In 1889 debuteerde hij met de eerste zang van dit gedicht in De Nieuwe Gids. In het gedicht bezingt Gorter de liefde voor Wies Cnoop Koopmans op wie hij in 1886 verliefd was geworden.

Gorter werd leraar klassieke talen in Amersfoort en trouwde in 1890 met Wies Cnoop Koopmans. Het huwelijk werd een 'open huwelijk' en hield stand tot de dood van zijn vrouw in 1916. Tijdens zijn huwelijk had hij twee minnaressen: Ada Prins en Jenne Clinge Doorenbos, zijn muze voor wie hij vele liefdesgedichten schreef.

In 1893 nam hij ontslag als leraar en verhuisde naar Bussum. Daar werd hij redacteur van De Nieuwe Tijd.

In 1909 werd hij bestuurslid Sociaal-Democratische Partij (SDP, na 1917 CPN).

In 1911 maakte een psychische en fysieke crisis door, waarvan hij hiet helemaal herstelde.

Na de Russische Revolutie in 1917 werd hij opnieuw politiek actief en geeft opnieuw vele politiek teksten uit. Hij verlaat de SDP en wordt actief in het Radencommunisme.

In 1924 brak er in zijn leven een nieuwe periode van poëtische productiviteit aan. Deze werken zijn postuum gepubliceerd.

Tijdens zijn terugreis van Interlaken naar Nederland stierf hij in 1927 in Brussel aan angina pectoris.

De beste leraren Nederlands (schoolvak) beschikbaar
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
35€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
35€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

Herman Gorter als Schrijver en Dichter

Een standbeeld van Herman Gorter
Gorter publiceerde in 1895 een vertaling van Spinoza's 'Ethica' ǀ Flickr.com - Michel Mees

In het begin van zijn carrière was Gorter aanhanger van de Tachtigers. Deze stonden voor de volgende principes:

  • De schoonheid is het belangrijkst. Het is een esthetische beweging en ethische normen zijn onbelangrijk. Dit is het lárt pour lárt-beginsel;
  • Het individu is het belangrijkst en kunst moet volgens Kloos 'de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie' zijn;
  • Vorm en inhoud moeten één zijn. Elke gedachte of waarneming moet een eigen expressie krijgen. Woordkeus, ritme en beeldspraak moeten passen bij de gevoelens van de kunstenaar;
  • De zintuiglijke waarneming is erg belangrijk. Realisme, naturalisme, impressionisme en sensitivisme worden daardoor belangrijk.

Al snel wendde Gorter zich echter af van de poëtische principes van de Tachtigers en ging hij meer geëngageerde gedichten schrijven met een sterke socialistische inslag.

Gorter schreef:

  • Epische- sensitivistische- en socialistische verzen; Mei (1886-1889), Verzen (1890), Verzen (1903), School der poëzie (1905), Een klein heldendicht (1906), Pan (1912);
  • Vertalingen: Spinoza's Ethica (1895) , Het Communistisch Manifest (1904) van Karl Marx en Friedrich Engels;
  • Het historisch materialisme. Voor arbeiders verklaard (1908) , geschreven voor de SDAP.
  • Postuum: In memoriam (1928); Verzen (1928); Liedjes (1930); De arbeidersraad (1931); Sonnetten (1934) en De groote dichters (1935).

De Belangrijkste Gedichten van Herman Gorter

Het meest bekende gedicht van Gorter is 'Mei' (1886-1889). Het is een sensitivistisch gedicht van epische lengte en gaat over de Nederlandse natuur in de maand mei. De maand Mei wordt gepersonificeert als een jong meisje (Wies Cnoop Koopmans) . Het gedicht vertelt haar leven in drie delen. Het werd door de Tachtigers geprezen voor alles waar zij voor stonden.

Een nieuwe lente en een nieuw geluid:
Ik wil dat dit lied klinkt als het gefluit,
Dat ik vaak hoorde voor een zomernacht
In een oud stadje, langs de watergracht -
In huis was 't donker, maar de stille straat
Vergaarde schemer, aan de lucht blonk laat
Nog licht, er viel een gouden blanke schijn
Over de gevels in mijn raamkozijn. (Bron: collecties.kb.nl/nederlandse-poezie/historische-dichters/herman-gorter)

Voor dit gedicht liet Gorter zich inspireren door de Engelse romantische dichter John Keats (deels geïnspireerd door het gedicht Endymion) en Percy Bysshe Shelley. Aan Shelley wijdde hij een hoofdstuk in De groote dichters (postuum, 1935), een literaire studie gebaseerd op historisch-materialistische beginselen.

Een werk van John Keats, grote inspiratiebron van Herman Gorter
Gorter wijdde een hoofdstuk aan Keats in 'De groote dichters' ǀ Flickr.com - UMD Special Collections

In 1890 verscheen Verzen, een bundel met sensitivistische poëzie. Deze bundel volgde een radicale nieuwe koers onder invloed van de Tachtiger Lodewijk van Deyssel, die opriep tot een vorm van invidualisme zonder compromis. Deze bundel van Gorter was een poging om deze visie te realiseren. Deze gedichten deden Willem Kloos de volgende beroemde uitspraak doen: "Kunst moet zijn de aller-individueelste expressie van de aller-individueelste emotie". In Verzen is er er sprake van een zeer eigen taalgebruik om de zintuiglijke waarneming zo precies mogelijk weer te geven. De bundel gaat over een stadium in de persoonlijke ontwikkeling van Gorter.

Na Mei en Verzen volgde Gorters eerste fysieke en mentale crisis. Hij begon te twijfelen aan het gedachtegoed van de Tachtigers en vond zintuigelijke waarneming niet meer voldoende basis voor kunst. Onder invloed van de filosofie van Spinoza ontwikkelde hij zich steeds meer in een symbolistische richting (schrijven omwille van de kunst).

Nadat Gorter in 1897 socialist was geworden, en toetrad tot de SDAP, bleef hij dichten. Als eerste resultaat daarvan verscheen Verzen (1903). (Hij gebruikte dezelfde titel als voor zijn (sensitivistische) Verzen van 1890.) De (socialistische) Verzen van 1903 hadden een uitgesproken boodschap: de bewondering voor het socialisme.

In De school der poëzie uit 1905 zijn de lyrische gedichten van Gorter verzameld. De bundel werd zo genoemd omdat poëzie hem leerde hoe te leven.

In 1906 verschijnt in boekvorm Een klein heldendicht. Het gedicht schetst de groei van het socialistisch bewustzijn van een jonge arbeider en een jonge arbeidster.

Een klein heldendicht vormde het begin voor het socialistische epos Pan dat in 1912 verscheen. Gorter had gedurende vijf jaar aan Pan gewerkt, maar het grootste gedeelte van het schrijfwerk verzette hij toen hij zich in 1911 maanden had teruggetrokken in Bergen. Net als in Mei treden in Pan een godheid en een meisje op, maar anders dan in de Mei vinden zij elkaar wel. De verbinding is het socialisme. Het Gouden Meisje is de aankondigster van deze nieuwe muziek, zij representeert de stralende toekomst. Net als Mei bestaat Pan uit drie delen:

  • In het eerste gedeelte zwerft Pan, de god van de natuur, eenzaam door de wereld. Zijn lied van eenzaamheid wordt gehoord door het 'Gouden Meisje'. Zij is gekomen om de aarde te verlossen van de duisternis. Zij komt de arbeiders bevrijden met het licht van de toekomst ;
  • In het tweede deel daalt Pan af naar de aarde;
  • In het laatste deel keert Pan, bekeerd, terug naar het Gouden Meisje. Er staat hun geweldige toekomst te wachten!
Een Sensitivistisch gedicht van Herman Gorter
"De lente komt..." uit Verzen (1890) ǀ Flickr.com - Onno de Wit

De Impact van Herman Gorter

Gorter was in zijn tijd een strijder tegen onrecht. Hij verzette zich fel tegen slapheid en conventie. Hij was een overtuigd sociaal-democraat en een tijdlang een vooraanstaande figuur in de beweging. Die sterke persoonlijkheid uitte zich ook in zijn bekende gedicht Mei. In die tijd was dit gedicht heel vernieuwend voor de Nederlandse poëzie. Het was een hoogtepunt, omdat hij brak met de heersende conventies, om zijn vernieuwende taalgebruik en de uitgebreide omschrijving van de natuur. In zijn tijd waren de meningen over dit gedicht verdeeld: sommigen vonden het te lang en te verwarrend; anderen waren enthousiast. Langzamerhand veranderde echter de algemene opinie en werd het gedicht door steeds meer mensen gewaardeerd.

Tegenwoordig geldt het gedicht Mei als een van de belangrijkste meesterwerken uit de Nederlandse poëzie. Gorter oefende ondermeer invloed uit op de dichter J.H. Leopold. Ander dichters A. als Roland Holst en H. Marsman hebben zich meer dan eens bewonderend over hem uitgelaten. In zijn ´In memoriam Herman Gorter´ schreef A. Roland Holst in 1927 over Mei:

'Ik heb er deze laatste dagen weer veel in gelezen, en het klonk mij als een golf, die, vlak naast mij, bruiste, voortdurend zacht en helder bruiste, en maar niet breken wou. Men vraagt zich, dit gedicht lezende en denkende aan den tijd, waarin het geschreven werd, voortdurend af: "Hoe was het mogelijk? Waar is dát, toén, vandaan gekomen?" (Bron: collecties.kb.nl/nederlandse-poezie/historische-dichters/herman-gorter-)

De grote invloed van Gorter kwam het meest tot uitdrukking in de bloemlezing van Paul Rodenko 'uit de poëzie der avant-garde': Nieuwe griffels, schone leien (1954). Hij liet in de gedichten van Gorter, die hij in de bloemlezing opnam, verband zien met de experimentele poëzie en met name van Lucebert.

 

>

Het platform dat privé leraren en leerlingen met elkaar verbindt

1e les gratis

Vond je dit artikel leuk? Laat een beoordeling achter!

5,00 (1 beoordeling(en))
Laden...

Marianne

Ik vind dat iedereen overal op de wereld recht heeft op onderwijs. Onderwijs geeft je een betere toekomst. Ik heb de mogelijkheid om mijn kennis te delen, zodat ik mensen van arm tot rijk, van jong tot oud misschien een helpende hand kan bieden om hun doel te bereiken. Dat is mijn ambitie!