Judith Frieda Lina Herzberg werd in 1934 in Amsterdam geboren en is een Nederlands dichteres en toneelschrijfster. Ze ontving vele literatuurprijzen waaronder de P.C. Hooftprijs voor al haar werk in 1997.

Vanaf 1997 bevindt zich een dichtregel van haar aan de gevel van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten aan de Jodenbreestraat 5:

"Als ik een mens was en geen steen wenste ik jullie om me heen".

De beste leraren Nederlands (schoolvak) beschikbaar
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
35€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
35€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

De Tijd van Judith Herzberg

  • De Tweede Wereldoorlog in Nederland (1940-1945);
  • Vanaf 1942 moesten alle joden een gele ster op hun kleding dragen. Al snel volgde de Jodenvervolging uitmondend in de deportatie 107 000 Joden die in het vooroorlogse Nederland hadden gewoond;
  • Na de Tweede Wereldoorlog vond een periode van wederopbouw plaats: Moderniteit deed haar intrede. Mensen kregen geleidelijk aan een koelkast, wasmachine, telefoon, televisie en auto;
  • Er werden protestbewegingen opgericht: Nozems, Provo’s;
  • In de tweede helft van de jaren zestig ontstond de hippiecultuur.

Judith Herzberg was Zioniste en bracht veel tijd in Israël door. Gebeurtenissen met betrekking tot Israël waren van invloed op haar werk.

  • Operatie Litani, de invasie in 1978 van Zuidelijk Libanon door het Israëlische defensieleger (IDF). Israël bezette hierbij het zuiden van Libanon tot aan de rivier de Litani;
  • Libanonoorlog (1982). Israëlische invasie in Libanon;
  • Israëlisch-Libanese Oorlog (2006). Israël viel Libanon binnen en bombardeerde grote delen van het land als reactie op de ontvoering van twee Israëliërs door de Libanese groepering Hezbollah;
  • Conflicten in de Gazastrook.
Herzberg heeft een kritische houding tegenover Israël en de Israëliërs
Israël speelt een belangrijke rol in het leven van Judith Herzberg ǀ Flickr.com - Petr Melnikov

Het Leven van Judith Herzberg

Judith Herzberg was zes jaar toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak. Zij is de dochter van de Joodse schrijver en jurist Abel Jacob Herzberg (1893-1989) en Thea Loeb.

Het gezin werd slachtoffer van de Jodenvervolging. In 1943 werd het gezin geïnterneerd in Huize De Biezen in Barneveld. Toen de Duitsers dit onderkomen in hetzelfde jaar ontruimde werden alle Joden op transport zette naar Kamp Westerbork. Judith Herzberg wist echter met haar broer en zus te ontsnappen. De rest van de oorlog zaten zij op verschillende onderduikadressen, voornamelijk in Groningen. Haar ouders werden vanuit Westerbork weggevoerd naar Bergen-Belsen, maar zijn daar levend uitgekomen. In 1945 herenigde het gezin zich in Amsterdam.

Judith Herzberg ging naar het Montessori Lyceum Amsterdam, waar ze in 1952 eindexamen deed. In deze schoolperiode werd zij actief als Zionist. Het zal het begin van een levenslange band met Israël worden. Haar broer en zus vertrokken kort na de oorlog naar Palestina, waar ze hen opzocht. Vanaf 1970 verbleef ze regelmatig in Jeruzalem en Tel Aviv, maar ze vestigde zich er niet definitief. “Ik ben nooit Israëlisch geworden”, zei ze tegen Max Arian (2008), “ik heb mijn Nederlandse pas nooit opgegeven…”.

In 1953 trouwde ze met de jurist, psychotherapeut en letterkundige Willem Frederik (Huyck) van Leeuwen. De jaren daarna kregen ze een zoon en een dochter. Dit huwelijk werd in 1975 ontbonden. Acht jaar later kreeg Judith een relatie met de Israëliër Lo Shibolet in Tel Aviv.

Judith Herzberg debuteerde in 1961, op 26-jarige leeftijd, in Vrij Nederland met het gedicht ‘Wijzelf en onze planten’:

Wijzelf en onze planten zijn het enige
toevallige in dit huis. De rest is allemaal
zo bedoeld als het is, zo niet door ons, dan
toch ooit door iemand, die bij voorbeeld vond
dat het vierkant moest zijn, of van katoen.
Hier is niets aan te doen.
Als de mensen niet zoveel vonden konden
we elkaar argeloos likken, zoals we dat
een schelp doen, zacht en gemakkelijk
de gezichtloze voetzolen, poesachtig
raspend de borstharen
Soms zie ik je gezicht dat iemand toelacht
onverwacht, door dik spinrag van armen
met glazen en hoofden en spijlen. (Bron: collecties.kb.nl/nederlandse-poezie/moderne-nederlandse-dichters/judith-herzberg)

In dit debuut zitten al elementen die vaker in haar gedichten zullen terugkeren:

  • Liefde voor het dierlijke leven (in dit geval een kat):
  • De frustratie dat er in het volwassen leven altijd mensen zijn die je beoordelen. Deze frustratie leidt uiteindelijk tot een soort berusting.

Tot aan het verschijnen van haar eerste bundel Zeepost in 1963 publiceerde zij gedichten in Vrij Nederland, Hollands Weekblad en in Tirade. Na haar debuut bleef Judith Herzberg soms poëzie publiceren in de tijdschriften Barbarber, Tirade, De Revisor, Maatstaf, Het Liegend Konijn, De Gids en Raster.

Israël speelde, sinds haar Zionistische opvoeding, de emigratie van haar broer en zuster eind jaren veertig, en haar eigen verblijf later, ook een grote rol in haar leven. Zij deed uitvoerig verslag van haar leven daar.

Haar betrokkenheid bij Israël liet ze blijken door in Nederland tijdens de eerste Libanon-oorlog (1982) de vereniging Vrienden van Vrede Nu op te richten, en, meer in het algemeen, door een kritische houding tegenover Israël en de Israëliërs.

De beste leraren Nederlands (schoolvak) beschikbaar
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
35€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
35€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

Judith Herzberg als Schrijver en Dichter

Herzberg schreef prachtige gedichten zoals te zien op deze afbeelding
Het gedicht 'Houden van' van Judith Herzberg ǀ Flickr.com - Danielle Schouten

Judith Herzberg schreef in bijna zestig jaar zo’n vijftien dichtbundels. Veel van haar gedichten beslaan niet meer dan een pagina en hebben de speciale vertrouwdheid van een brief van een vriend, geliefde of familielid.

Haar poëzie maakt het ingewikkelde begrijpelijk, zonder de werkelijkheid, die vaak wel complex is, geweld aan te doen. Zij heeft een voorkeur voor begrenzing; haar woordenstroom is licht, helder en zorgvuldig, ook als het over een verdrietig onderwerp gaat. Vaak probeert zij de alledaagse spreektaal te benaderen, ook in het ritme.

Ze was van mening dat poëzie schrijven een specifiek, individueel gevoel vereiste en niet alleen technische vaardigheid inhoudt. Haar manier van werken heeft ze wel omschreven als ‘een soort improvisatie’, het vastleggen van ‘mentale notities’ die niet direct onderling verband houden, maar die ze toch met elkaar associeert.

Het werk van Judith Herzberg bestaat uit verschillende genres:

  • Poëzie: o.a.: Zeepost (1963), Beemdgras (1968), Vliegen (1970), Strijklicht (1971), Botshol (1980), Dagrest (1984), Landschap (1998), Het vrolijkt (2008), Vormen van gekte (2019);
  • Toneelstukken: o.a.: de Trilogie Leedvermaak (1982), Rijgdraad (1995) en Simon (2002). Dit zijn toneelstukken over een Joodse familie op drie momenten in hun leven: begin jaren tachtig, begin jaren negentig, en begin deze eeuw. Dit toneelstuk werd verfilmd door Frans Weisz en vele malen opgevoerd, met name in Duitsland. Dat het 's ochtends ochtend wordt en De deur stond open (1974), Merg (1986), Kras (1988), Een Golem (1998);
  • Scenario's voor televisie en film: o.a.: Lieve Arthur (1976); voor de film Charlotte – over de Duitse schilderes Charlotte Salomon die in Auschwitz werd vermoord, eveneens van Frans Weisz (1981) – schreef ze het scenario; onder deze titel verscheen in hetzelfde jaar ook het dagboek dat ze tijdens de opnamen bijhield. Dagboek bij een film (1981); Teksten voor toneel en film. 1972-1988 (1991);
  • Proza: o.a.: Tussen Amsterdam en Tel Aviv (1988), Brief aan wie niet hier is. Tussen Jeruzalem en Amsterdam (1996), Er was er eens en er was er eens niet (2016);
  • Vertalingen: Ze vertaalde en bewerkte enkele langere proza- en dichtwerken en zestien toneelstukken.

Bekendste Gedichten van Judith Herzberg

Judith Herzberg debuteerde in 1964 met de dichtbundel Zeepost. De bundel omvat achtendertig gedichten. De titel geeft aan dat het hier om mensen gaat die elkaar schrijven omdat ze niet bij elkaar zijn. Een belangrijk thema in haar gedichten.

Daglicht

Uit chaos van lakens en
voorgevoel opgestaan, gordijnen
open, de radio aan, was
plotseling Scarlatti
heel helder te verstaan:
Nu alles is zoals het is geworden,
nu alles is zoals het is
komt het, hoewel, misschien
hoewel, tenslotte nog in orde. (Bron: gedichten.nl/nedermap/gedichten/)

In het gedicht wordt de intimiteit van de slaapkamer getoond. De lezer wordt meegenomen in een moment van opstaan, met een verwachting dat het in het leven is zoals het is, en dat het misschien toch allemaal nog goed komt.

Herberg schreef ook over alledaagse dingen zoals de vaat
Herzberg wil het ongewone in de gewone dingen laten zien ǀ Flickr.com - Joanna Bourne

Judith Herzberg wil ook het ongewone in de gewone dingen in haar gedichten laten zien. Ze schreef over alledaagse dingen, Zoals bijvoorbeeld over een afwasmachine.

Afwasmachine

aan mijn bestek

Adieu, messen en vorken, ik was jullie nooit meer af.
Het is uit tussen ons. Geen toegewijd leuteren meer
tussen zachte doeken, ik stop jullie als lastige kindertjes
in een crèche, ik ben blij dat ik jullie heb,
o, ik zou jullie niet willen missen! maar nooit
meer zullen jullie als bekenden door mijn handen gaan,
Handenbindertjes! Voortaan zijn jullie vaat. (Bron: https://www.dbnl.org/tekst/_tir001196801_01/)

Nog een thema thema in haar gedichten is de dood.

Begraven

Zou hij begrijpen dat ik niet aan zijn graf was
omdat ik verkouden was, als ik verkouden was?
En zou hij weten dat dit een smoes was,
Mij toeknikken van ja natuurlijk, en dat het helemaal
niet hoefde? Dat het geen zin had deze regen
op zijn kist te horen vallen, dat hij zelf
niet was gekomen als hij hier niet toch toevallig -
Hij met zijn schemerlampje opvouwschaartje thermostaat.
Die deuren dichthield voor de tocht, zijn ogen open
vooral voor het zien openvouwen van de zachte blaadjes
zijn oren alleen nog voor het vrolijkend kwetter
van vogeltjes in de volière - Zou hij
begrijpen, als hij nog iets begreep, wat mij
hier bracht, onder deze onbetamelijk gehaaste
wolken, terwijl hij nergens was? )Uit: Beemdgras (Bron: cedargallery.nl/nlgedichten_dood.)

Een vertaling van het werk van Herzberg
Turkse vertaling van gedichten van Herzberg ǀ Flickr.com - Memo Bey

De Impact van Judith Herzberg

Judith Herzberg is een autonome dichter en behoort tot geen enkele stroming. Je kunt bij haar werk wel spreken over parlandopozie (praatverzen), vorm van poëzie die door het gebruiken van een gewone spreektaal of anekdotische vertelstijl vóór alles begrijpelijk wil overkomen. Deze opvatting plaats de dichter zelf in het middelpunt door uitdrukking van eigen gevoelens en standpunten. Dit zien we bij Herzberg duidelijk terug in de schijnbare eenvoud van haar gedichten; haar nauwkeurige observaties uit het dagelijks leven en haar vindingrijkheid. Tijdens de uitreiking in 2018 van de Prijs der Nederlandse Letteren werd zij door Koning Willem-Alexander onder andere om deze kwaliteiten geprezen. De trilogie Leedvermaak, Rijgdraad en Simon, over een Joodse familie op drie momenten in hun leven wordt vandaag de dag nog steeds opgevoerd (Het Nationale Theater, mei 2022). Herzberg is ondanks haar hooggevorderde leeftijd nog steeds actueel en heeft zeker haar plaats verworven in de Nederlandse literatuurgeschiedenis.

>

Het platform dat privé leraren en leerlingen met elkaar verbindt

1e les gratis

Vond je dit artikel leuk? Laat een beoordeling achter!

5,00 (2 beoordeling(en))
Laden...

Marianne

Ik vind dat iedereen overal op de wereld recht heeft op onderwijs. Onderwijs geeft je een betere toekomst. Ik heb de mogelijkheid om mijn kennis te delen, zodat ik mensen van arm tot rijk, van jong tot oud misschien een helpende hand kan bieden om hun doel te bereiken. Dat is mijn ambitie!