Gerrit Jan Komrij (1944 – 2012) was een Nederlands dichter en kenner van de Nederlandse poëzie, schrijver, vertaler, criticus, essayist en toneelschrijver. Hij ontving vele prijzen voor zijn werk. Van 2000 tot 2004 was hij de Dichter des Vaderlands. Gerrit Komrij stond bekend om zijn veelzijdig taalgebruik en was een gevreesd polemist.

De beste leraren Nederlands (schoolvak) beschikbaar
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
35€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
35€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

De Tijd van Gerrit Komrij

Hierbij puntsgewijs de belangrijkste gebeurtenissen tijdens het leven van Gerrit Komrij en die voor een deel ook terug komen in zijn werk.

  • De Tweede Wereldoorlog Nederland (1940-1945);
  • Bombardement op Rotterdam (1940). De bommen verwoestte meer dan 30.000 woningen en panden. In totaal kwamen er 800 tot 900 mensen om;
  • Jodenvervolging door de Nazi-Duitsland;
  • In 1945 kreeg Nederland te maken met de hongerwinter. Er kwamen zo'n 20.000 mensen om door de honger.
  • De atoombommen op Hiroshima en Nagasaki in 1945.
  • De geleidelijke intrede van moderniteiten zoals de koelkast, wasmachine, telefoon, televisie en auto;
  • Er worden protestbewegingen opgericht: Nozems (vanaf 1955). Provo’s (1965-1967);
  • In de tweede helft van de jaren zestig ontstond de hippiecultuur. Er was veel aandacht voor leven in harmonie met de natuur; Flowerpower. Ze verzetten zich tegen milieuvervuiling en waren tegen de Vietnamoorlog. Ze organiseerden muziekfestivals (Woodstock, 1969), hadden interesse in oosterse religies (met name zaken als meditatie, trance) en gebruikten drugs om de geest te verruimen;
  • In 1952 opent het COC (Cultuur- en OntspanningsCenrum) de discotheken 'het DOK' en 'de Schakel' in Amsterdam. Dit waren ontmoetingsplaatsen voor onder andere homoseksuelen;
  • In 1964 spreekt vormgever en binnenhuisarchitect Benno Premsela openlijk over zijn homoseksualiteit op televisie;
  • In 1969 vindt de eerste homodemonstratie van Europa in Den Haag plaats. Honderd studenten en andere jongeren eisen op het Binnenhof afschaffing van de strafbaarheid op homoseksualiteit;
  • In 1971 werd het wetsartikel dat seksuele handelingen tussen volwassen en minderjarige homoseksuelen (jongeren onder de 21 in die tijd) strafbaar maakt afgeschaft;
  • 1n 1981 werden de eerste aidspatiënten in Nederland in het ziekenhuis opgenomen;
  • In de jaren tachtig was er veel geweld tegen homoseksuelen;
Het Homomonument in Amsterdam
Het Homomonument staat symbool voor de lange weg van de homo-emancipatie in Nederland en ver daarbuiten ǀ Flickr.com - Can Pac Swire
  • In 1987 werd Homomonument in Amsterdam opgericht. Dit granieten monument vormt het zichtbare hart van het homoleven in de hoofdstad. Het Homomonument staat symbool voor de lange weg van de homo-emancipatie in Nederland en ver daarbuiten;
  • De afschuwelijke genocide in Srebrenica vond plaats (1995);
  • In 2001 werden de eerste homohuwelijken gesloten;
  • De vuurwerkramp in Enschede vond plaats (2000). Daarbij vielen 23 doden, ongeveer 950 mensen raakten gewond en 200 woningen werden verwoest. Gerrit Komrij schreef daarover het volgende gedicht:

Leegte na de ramp
Aardbeving, bankroof, bliksem, watersnood:
In een seconde is de schrik geboren.
Er kan onaangediend een trein ontsporen
Of een verdwaalde kogel blijkt je dood.

Dan rest een graf. Of bloed droogt in de goot.
Gedwee belooft een dader beterschap.
Er overleeft een blinde, een hinkepoot.
Ze lachen bitter. - Soms is er een klap,

Dan rest er niets dan echo en ellende.
Waar iemand stond zie je de kraters roken.
Naar daders kan alleen worden gegist.

Spoorloos zijn zomaar lijf en lach. Je mist
Heel erg de mensen die je niet eens kende,
Alsof er in je ziel is ingebroken. (dichterdesvaderlands.nl/gedicht/leegte-na-de-ramp/)

  • De moord op Pim Fortuyn door Volkert van der Graaf (2002);
  • De geboorte van prinses Amelia (2003), de toekomstige troonopvolger.

Het Leven van Gerrit Komrij

Gerrit Komrij was de zoon van Piet Komrij en Aleida Lammertink. Hij werd geboren in een kippenhok in de buurt van Winterswijk, waar zijn ouders schuilden voor een luchtaanval. Hij werd met een bochel geboren. Het eerste halve jaar van zijn leven lag hij in een ziekenhuis. Toen hij zijn bochel kwijt was wilde hij dichter worden. Hij doorliep de lagere school en het gymnasium in Winterswijk. Gerrit Komrij schreef gedichten en andere bijdragen in de schoolkrant. In 1963 werden zijn eerste gedichten onder de naam Dekonstruktie gedrukt.

Na zijn eindexamen in 1963 begon Gerrit Komrij aan de studie Nederlands aan het Instituut voor Neerlandistiek aan de Universiteit van Amsterdam. Hij zou die studie niet afronden. In het tijdschrift Kaas en Brood van de studentenvereniging verscheen wel zijn gedichtencyclus Architektuur I, II, III, IV.

In Amsterdam woonde hij op verschillende adressen. Zijn sociale leven speelde zich af in de 'homoseksuele underground'. Zijn partner, Charles Hofman ontmoet hij elders, in een koffiekelder.

In 1966 kwam Gerrit Komrij uit de kast en vertelde zijn ouders dat hij homoseksueel was. Zijn vader nam hem toen mee naar de dokter om een behandeling te vinden. De arts vond echter niets bijzonders!

Zelf veranderde hij zijn visie over homoseksualtiteit in de loop der tijd. Als jongeman beschouwde Komrij homo's als bijzondere mensen in een bijzondere wereld. ''Tweepotige monsters, met een seksuele component en een mysterieuze component. Je maakte deel uit van een geheim genootschap. Je moest veinzen en de buitenwereld voor de gek houden." [...]. ''Dat je buiten de voortplanting stond, was al een mirakel. Je interpreteerde dat als een verrukkelijke negatie van alles wat gewone mensen zo gewoontjes maakte.'' (Bron: Het Parool, 18 september 2008).

Hij zet zich af tegen verwijfde homoseksuelen, maar aan de andere kant mengde hij zich graag in de wereld van de travestie.

Zijn visie die eerst ter verdediging van de homoseksuelen was, veranderde. Hij dacht dat homoseksuelen zoals hij (“de verburgerlijkte homo’s”) de norm moest zijn voor de andere homo’s. Hij was tegen de homovertrutting.

In 1965 vertrok hij naar Kreta met de bedoeling zich daar te vestigen, maar aan het einde van 1966 keerde hij terug. Op Kreta had hij geld verdiend door het geven van onderwijs in Frans, Duits en Engels. In 1967 werkt hij kort als redacteur bij uitgeverij De Arbeiderspers, maar kon daarmee ophouden omdat hij inmiddels was begonnen met vertalen. In datzelfde jaar gingen Gerrit Komrij en Charles Hofman aan de Van Lennepkade in Amsterdam wonen.

Zijn echte debuut als dichter was de bundel Maagdenburgse halve bollen en andere gedichten in 1968.

Komrij sprekend over zijn werk in de media
Komrij schuwde de media niet om te praten over zijn werk ǀ Flickr.com - Coen Peppelenbos

In 1970 opent hij als eerste dichter Poetry International in Rotterdam. In hetzelfde jaar kreeg de Poëzieprijs van de stad Amsterdam. Hij reageert in Maatstaf (1980) met zijn eerste polemische artikel ‘De lettertuinkabouters’.

Gerrit Komrij en zijn vriend Charles Hofman emigreerden in 1984 naar Portugal.

In 2000 werd Gerrit Komrij door Nederlandse lezers uitgeroepen tot de eerste Dichter des Vaderlands. Hij vervulde deze functie tot 2004.

Gerrit Komrij overleed in 2012 na een kort ziekbed in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis in Amsterdam. Hij werd in Portugal begraven.

De beste leraren Nederlands (schoolvak) beschikbaar
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
35€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
35€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

Gerrit Komrij als Schrijver en Dichter

Als dichter maakte Gerrit Komrij vanaf het begin deel uit van de groep schrijvers, bij wie de discipline van klassieke rijmschema’s en versmaten een grote betekenis hadden. Juist door die strakke vormen en foutloos taalgebruik, die recht tegenover de vaak grillige en lachwekkende inhoud staat, wordt de lezer voortdurend op het verkeerde been gezet.

Door zijn gebruik van zwarte humor en de neiging om alles te relativeren werd hij wel als neoromanticus gezien. Of dat zo is, is de vraag. Zijn streven was de zichtbare verbinding tussen zijn eigen gevoelens en zijn dichtkunst te verbergen. Zelf zei hij:

Ik heb mijn lezers altijd met een rijmend kluitje in het riet van hun eigendunk gestuurd. Poëzie is iemand de oren vullen met poetskatoen.

Gerrit Komrij heeft ongelooflijk veel geschreven en won een tiental prijzen. Hieronder een greep uit zijn werk:

  • Poëzie: Alle vlees is als gras of Het Knekelhuis op de dodenakker (1969), waarvoor hij de poëzieprijs van de gemeente Amsterdam ontving. Ik heb goddank twee goede longen (1971), Tutti-frutti (1972), Fabeldieren (1975), De Verschrikking (1977), De os op de klokkentoren (1982), waarvoor hij de Herman Gorter prijs ontving. Spaans benauwd en Fata Morgana (2005) Boemerang en Andere Gedichten (2012);
  • Proza: Daar is het gat van de deur (1974). Kritieken en essays; Horen, zien en zwijgen (1977). Vreugdetranen over de treurbuis. TV-kritieken; Papieren tijgers (1978). Hij kreeg hiervoor de Busken Huetprijs. Verwoest Arcadië (autobiografisch, 1980). Dit helse moeras (1983), bundel essays, columns en polemieken; Een zakenlunch in Sintra (2003), verhalen. Hercules (2004) roman. Morgen heten we allemaal Ali (bespiegelingen, 2010), De loopjongen (2012).
  • Vertalingen uit het Duits, Engels, Amerikaans, Frans, Latijns, Grieks;
Komrij zittend op een terras en gapend
Als bibliofiel is lezen, lezen en nog eens lezen ǀ Flickr.com - Freek Zandberg

Gerrit Komrij was een meester in het schrijven van bloemlezingen. In 1979 begon hij aan een bloemlezing van de Nederlandse poëzie die tot een drietal boeken zou leiden:

  • De Nederlandse poëzie van de 19de en 20ste eeuw in duizend en enige gedichten (1979);
  • De Nederlandse poëzie van de 17de en 18de eeuw in duizend en enige gedichten (1986);
  • De Nederlandse poëzie van de 12de tot en met de 16de eeuw in duizend en enige gedichten (1994).

Ook schreef hij in 1999 De Afrikaanse poëzie in duizend en enige gedichten.

Over een groot aantal Nederlandse gedichten schreef hij artikelen in NRC Handelsblad en die werden gebundeld als een commentaar bij de bloemlezingen: In liefde bloeyende: de Nederlandse poëzie van de twaalfde tot en met de twintigste eeuw in honderd en enige gedichten (1998), waarvoor hij in 1999 de Gouden Uil ontving

De Bekendste Gedichten van Gerrit Komrij

De gedichten van Gerrit Komrij bleken moeilijk in een hokje te plaatsen. Door het eigenzinnige karakter van de gedichten is het bijna onmogelijk er een etiket op te plakken: hij gebruikte literaire technieken uit verschillende stromingen, zoals surrealisme, romantiek, symbolisme, classicisme en modernisme.

De thematiek in de gedichten van Gerrit Komrij omvat o.a. verwijzingen naar een jeugd in de provincie, homoseksualiteit, onbevangenheid tegenover verval en dood, angst, de dubbelganger, een fantasiewereld voorgesteld als reële wereld en gedichten gerelateerd aan maatschappelijke gebeurtenissen.

Een van de meest geciteerde gedichten van Gerrit Komrij is Een gedicht (1968):

De eerste regel is om te beginnen.
De tweede is de elfde van beneden,
De derde is om wat terrein te winnen.
De vierde moet weer rijmen op de tweede.

De vijfde draait u plotseling een loer.
De zesde heeft het twaalftal gehalveerd.
De zevende schijnt zwaar geouwehoer,
De achtste bloedserieus. Of omgekeerd.

De negende vertelt nog eens hetzelfde.
De tiende is misschien een desillusie.
De elfde is niets anders dan de elfde.
De twaalfde is van niets de eindconclusie. (Bron: collecties.kb.nl/nederlandse-poezie/dichters-des-vaderlands/gerrit-komrij)

Gerrit Komrij droeg met het volgende gedicht bij in de bundel Schiet niet op de Pianospeler. Gedichten bij de vijftiende herdenking van de val van Srebrenica.

Smaad

Vijf jaar na Srebrenica

Het is een spookbeeld dat niet wijken wil:
Soldaten spelen hun soldatenspel
En, zogenaamd onopgemerkt, is stil
Een sjofele groep verdwenen, richting hel.

Vergeet de laffe onderkolonel.
Hij is gestuurd. Waar is de generaal,
De man van de medaille en het bevel?
Waar de minister, kronkelend als een aal?

Owee, men weet weer van de prins geen kwaad.
Ze staan zichzelf lamlendig toe te juichen
En spelen blindeman. Het is iets geks,

Die Nederlandse oogkleppenreflex.
Dat ze verdomme nu hun hoofd eens buigen.
Dat ze de blik zien van wie sterven gaat (Bron: dichterdesvaderlands.nl/gedicht/smaad/)

De Impact van Gerrit Komrij

Komrij deed veel om onbekende dichters een kans te geven zoals het organiseren van deze bijeenkomst
Komrij deed veel om de Nederlandse dichtkunst te promoten ǀ Flickr.com - Coen Peppelenbos

Gerrit Komrij stond vooral bekend om zijn taalkundige manier van schrijven en zijn veelzijdigheid. Hij was de eerste die met een Nederlandse uitgebreide bloemlezing kwam. Die boeken zijn geweldige naslagwerken. Door zijn veelomvattende kennis van de poëzie kon hij ageren tegen het gebrek aan literaire vaardigheid in Nederland. Hij kon een schrijver belachelijk maken. Hij werd daarom gezien als de 'gevreesde criticus'.

Als eerste Dichter Des Vaderlands (2000-2004) heeft hij zich ingezet voor de promotie van de poëzie. Hij richtte in 2001 de Poëzieclub op, het tijdschrift Awater en de Sandwich-reeks (2002) voor debutanten en vergeten dichters. Zijn werk werd in vertaling uitgegeven in Portugal en Zuid-Afrika (in het Engels en het Afrikaans).

Ondanks het feit dat Gerrit Komrij in 1984 naar Portugal verhuisde, kreeg hij in Nederland de grootste bekendheid. Zelf kon hij Nederland ook nooit loslaten.

‘Er is een land dat ik met pijn verliet / Er is een land dat ik met pijn bewoon, schreef hij in het gedicht Contragewicht:

Contragewicht

Er is een land dat ik met pijn verliet,
Er is een land dat ik met pijn bewoon.
Een derde land daartussen is er niet.
Mijn leven volgt een zonderling patroon:

Want waar ik heenga voel ik me niet thuis
En waar ik thuis ben wil ik telkens weg.
De grens wordt smal tussen geluk en kruis,
Steeds minder denk ik wat ik hardop zeg.

Ik heb, om aan dit noodlot te ontkomen,
Een derde land verzonnen in mijn hoofd.
Een land vertrouwd met leugens en fantomen.

Aan diepgewortelde en zware bomen
Hangen honkvast de loden trossen ooft
Van al mijn vederlicht geworden dromen. (Uit: Gerrit Komrij, Luchtspiegelingen, 2001)

 

 

>

Het platform dat privé leraren en leerlingen met elkaar verbindt

1e les gratis

Vond je dit artikel leuk? Laat een beoordeling achter!

5,00 (1 beoordeling(en))
Laden...

Marianne

Ik vind dat iedereen overal op de wereld recht heeft op onderwijs. Onderwijs geeft je een betere toekomst. Ik heb de mogelijkheid om mijn kennis te delen, zodat ik mensen van arm tot rijk, van jong tot oud misschien een helpende hand kan bieden om hun doel te bereiken. Dat is mijn ambitie!