Voor het examen Nederlands moet je verslag doen van je leeservaringen met voor de havo acht en het vwo twaalf door jezelf geselecteerde literaire werken. Ook moet je de hoofdlijnen van de literatuurgeschiedenis kennen. Op het vwo moeten er van de twaalf te lezen werken minimaal drie uit de periodes voor 1880 zijn.

Daar gaat Superprof het in deze blog over hebben. We zullen literaire ontwikkelingen van elke periode in het kort beschrijven en enkele auteur(s) uit die betreffende periode noemen. Omdat het tijdsbestek vanaf de Middeleeuwen tot heden een enorme periode is om te omvatten in één blog, heeft Superprof van elke afzonderlijke periode een aparte blog gewijd. Je wordt daar in de lopende tekst naar verwezen. Wat je zult ontdekken dat de ene stroming vaak een reactie is op de andere. We hopen in ieder geval dat je met deze informatie je voordeel zult doen. Probeer in elk geval iets uit te zoeken wat je het meest lijkt aan te spreken. Zo wordt lezen een plezier, waar je je hele leven iets aan hebt!

De beste leraren Nederlands (schoolvak) beschikbaar
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (6 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Melissa
5
5 (8 reviews)
Melissa
23€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kaylee
5
5 (7 reviews)
Kaylee
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (6 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Melissa
5
5 (8 reviews)
Melissa
23€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kaylee
5
5 (7 reviews)
Kaylee
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

Nederlandse Literatuurgeschiedenis: Literatuur in de Middeleeuwen

De Middeleeuwse ridderromans behoren tot de adelijke literatuur
In de Middeleeuwen werden er veel ridderomans geschreven ǀ Unsplash - Ember Navarro

In de Middeleeuwen kon de meerderheid van de mensen niet lezen of schrijven. Literatuur was voorbehouden aan de adel en de geestelijkheid. Tot het einde van de 11e eeuw werd in West-Europa alleen in het Latijn geschreven, de taal van de geleerden, dus van de geestelijkheid. Daarnaast bestond er een literatuur in de volkstalen, die mondeling werd overgeleverd. Vanaf het einde van de 11e eeuw begon men die teksten in de volkstalen ook op te schrijven. Daarom laat men de West-Europese literatuurgeschiedenis beginnen rond 1100. We spreken hier alleen over de adellijke literatuur (met name hoofse literatuur), die duurde van 1100-1300 na Christus.

Daarna volgt de periode van de burgerlijke literatuur: 1300-1550 waarin door de economische groei van de steden ook rijke burgers belangrijke opdrachtgevers en lezers worden. In deze periode is vooral een opleving van toneel opvallend.

Genres in die tijd zijn: de voorhoofse ridderromans, hoofse ridderromans, minnezang, mystiek, Marialegendes, Abele spelen, mysterie- en mirakelspelen, sotternieën en moraliteit.

Werken die je voor je lijst zou kunnen lezen:

  • Karel ende Elegast;
  • Mariken van Nieumeghen;
  • Van den vos Reynaerde.

Nederlandse Literatuurgeschiedenis (16e en 17e eeuw): Renaissance, Humanisme en Reformatie

De uitvinding van de boekdrukkunst was zeer belangrijk voor de verspreiding van literatuur
De uitvinding van de boekdrukkunst was van groot belang ǀ Pixabay - Mari 77

Renaissance betekent letterlijk 'wedergeboorte' van de Klassieke Oudheid. In de Middeleeuwen stond God centraal en dit maakt in de Renaissance plaats voor de mens. Ook draaide het in de Middeleeuwen vooral om de hemel en om het geloof. Later gaat het vooral om de aarde en om de ontwikkeling van de mens. De Renaissance als laatmiddeleeuwse culturele beweging begon in Italië in de veertiende eeuw en verspreidde zich in de volgende eeuwen over het grootste deel van Europa.

Door verschillende geloofsovertuigingen ontstonden er in Nederland stromingen als het Humanisme en de Reformatie.

Vooral de uitvinding van de boekdrukkunst (1445) zorgde ervoor dat nieuwe opvattingen en ideeën makkelijk verspreid konden worden en meer mensen een boek konden aanschaffen.

Genres zijn o.a.: satire, herdersspel, hekeldichten, klassieke tragedie, klucht en sonnet.

Werken die je kunt lezen zijn:

  • Joost van de Vondel: Gysbreght van Aemstel;
  • Bredero: De Spaanschen Brabander Jerolimo.
  • Pieter Corneliszoon Hooft: Warenar.

Nederlandse Literatuurgeschiedenis (18de eeuw): Frans Classicisme, de Verlichting en Sentimentalisme

Het Frans-classicisme hield zich aan strikte regels
Pieter Langendijk werd beïnvloed door de Franse toneelschrijver Molière ǀ Flickr.com - Karl Prucha

In de achttiende eeuw las en schreef men steeds meer. Alleen, of in genootschappen, salons en leesbibliotheken. Mannen, vrouwen, kinderen verkende nieuwe literaire genres zoals romans, tijdschriften, encyclopedieën en burgerlijke toneelstukken.

Literatuur had een enorme impact op hoe mensen dachten en handelden. In literatuur werden nieuwe denkbeelden uitgetest: utopische romans verbeeldden ideale werelden, sentimentele gedichten riepen op tot inleving met armen en onderdrukten, vlammende traktaten verkondigden radicale, democratische ideeën.

Er ontstonden stromingen als:

  • Het Frans-Classisme, die de literatuur van de 17e eeuw probeerde te vernieuwen. Het ging hierbij vooral om het toneel;
  • Verlichting. Kenmerkend voor de literatuur uit deze tijd zijn de vele moralistische geschriften en de opbloei van genres als het reisverhaal en de robinsonade. Ook de roman kwam in deze periode echt op als apart genre en in uiteenlopende vormen;
  • Sentimentalisme behelsde een overdrijving van romantische gevoelens, die zich uitte in een sterke overgevoeligheid, en het zoeken naar zaken die medelijden en tranen konden opwekken.

Genres waren: de briefroman, tijdschriften, imaginaire reisverhalen, kindergedichten en essays.

Leesvoer voor je lijst zijn o.a.:

  • Pieter Langendijk: Het Wederzijds Huwelijksbedrog;
  • Betje Wolff en Aagje Deken: de Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart;
  • Rhijnvis Feith: Julia;

Nederlandse Literatuurgeschiedenis (19de eeuw): Romantiek en Realisme

Gezelle was een Vlaamse Rooms-Katholieke priester, lyrisch dichter en hekeldichter
De thematiek van de gedichten van Gezelle is typisch romantisch, met onderwerpen als natuur, vriendschap en de dood ǀ Flickr.com - Mike Serigrapher

De Romantiek was voor alles een tegenreactie op de Verlichting. De subjectieve ervaring werd als uitgangspunt genomen. Hierdoor kwamen introspectie, intuïtie, emotie, spontaniteit en verbeelding centraal te staan. Als bron van weten stelden romantici het niet direct zintuiglijk waarneembare boven de verstandelijk rationele kennis.

Het realisme ontstond in de tweede helft van de 19e eeuw. Het realisme was weer een reactie op de Romantiek. De Romantiek was een uitvlucht uit de wereld van de Industriële Revolutie en maakte een geïdealiseerde wereld. Het realisme liet juist zien hoe de wereld daadwerkelijk was. De literatuur werd hierdoor geen uitvlucht, maar liet de werkelijkheid zien.

Genres zijn: historische romans, knittelvers, parodie, mythen, sagen, sprookjes en legenden.

Lezen:

  • Guido Gezelle: Vlaamsche Dichtoefeningen;
  • Edouard Douwes Dekker (Multatuli): Max Havelaar of De koffieveilingen der Nederlandsche Handelmaatschappij;
  • Nicolaas Beets (Hildebrand): Camera Obscura;
De beste leraren Nederlands (schoolvak) beschikbaar
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (6 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Melissa
5
5 (8 reviews)
Melissa
23€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kaylee
5
5 (7 reviews)
Kaylee
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (6 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Melissa
5
5 (8 reviews)
Melissa
23€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kaylee
5
5 (7 reviews)
Kaylee
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

Nederlandse Literatuurgeschiedenis (1880 - 1910): het Impressionisme, Naturalisme en 'de Tachtigers'

Couperus schreef ook sprookjes, gedichten en reisverhalen
Couperus schreef boeken waarin erfelijkheid en milieu zijn erg belangrijk zijn ǀ Flickr.com - theonemandynasty

In de schilderkunst verstaan we onder het impressionisme een subjectieve weergave van de werkelijkheid. Lijnen vervagen, licht en kleur worden heel belangrijk. Dit alles doet de kunstenaar om een bepaalde sfeer op te roepen. Wat schilders met verf doen, proberen schrijvers met woorden te bereiken.

Het naturalisme is een logisch gevolg van het ontstaan van de psychologie en de evolutietheorie. Naturalisten ontkennen dat de mens een vrije wil heeft. Het gevolg hiervan is dat in naturalistische romans het noodlot heel belangrijk is.

Waren er in de kunst al grote veranderingen gaande, in de literatuur zien we een doorbraak met de oprichting van De Nieuwe Gids. In dit tijdschrift stelden een aantal schrijvers dat zij Nederland zouden bevrijden van de gezapige kunst uit de 19e eeuw. Uitgangspunten van de ‘Tachtigers’ waren: het l'art pour l'art beginsel, de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie, vorm en inhoud moeten één zijn.

Genres: psychologische roman, familieroman en streekroman.

Wat kun je uit deze periode lezen:

  • Marcellus Emants: Een nagelaten bekentenis;
  • Louis Marie Anne Couperus: Noodlot;
  • Karel Joan Lodewijk Alberdingk Thijm (Lodewijk van Deyssel): Een liefde.

Nederlandse Literatuurgeschiedenis (1910 - 1945): Neoromantiek, Expressionisme en Nieuwe Zakelijkheid

Het dagboek van Anne Frank in meer dan 70 talen vertaald
Het dagboek van Anne Frank aakte velen bewust van de gruwelen tijdens de Tweede Wereldoorlog ǀ Flickr.com - Ciska van Geer

De neoromantiek was een reactie op het naturalisme aan het eind van de 19e eeuw. Het fantasie­volle, wonderlijke en lieflijke gaat weer de overhand krijgen op het zakelijke en sombere.

Expressionisten wilden heftig reageren op de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog en de problemen van hun tijd. Zij stellen hun ik centraal en willen hun bewogenheid uitdrukken. Zij wilden tot de kern doordringen. Bij hen geen regelmatige opbouw van het gedicht, rijmschema’s of metrum, maar het vrije dynamische vers. Klank en ritme worden belangrijk en daarbij komt het gebruik van korte zinnen en het gebruik van het zelfstandig naamwoord in plaats van het bijvoeglijke naamwoord.

In de literatuur betekent dit een afkeer van mooischrijverij: een nuchtere, bondige en zakelijke manier van schrijven waarbij vooral gebruik wordt gemaakt van korte zinnen en trefzekere (zelfstandige) naamwoorden.

Deze stijl wordt ook wel de ‘gewapend-betonstijl’ genoemd. Schrijvers die hierdoor beïnvloed zijn, schreven veel in het tijdschrift 'Forum'.

Genres: het vrije dynamische vers, toekomstroman, memoires.

Werken die je kunt lezen zijn o.a:

  • Hendrik Marsman: Herinnering aan Holland;
  • Paul van Ostaijen: Bezette stad (dichtbundel met daarin het populaire Boem Paukeslag)
  • Ferdinand Bordewijk: Blokken, Knorrende beesten, Bint.

Nederlandse Literatuurgeschiedenis (1945 - 1970): De Tweede Wereldoorlog, de Cobragroep en de Jaren Zestig

Het tijdschrift 'Barbarber' was bekend om zijn readymades.
Het Amsterdamse literaire tijdschrift 'Barbarber' werd opgericht door J. Bernlef, K. Schippers en G. Brands ǀ Flickr.com - Coen Peppelenbos

Na de Tweede Wereldoorlog verschenen er ontluisterende romans. De hoofdpersonen daarin geloven nergens meer in, hebben geen belangstelling voor kunst of wetenschap, en zijn geobsedeerd door lichamelijk verval.

De Beweging van Vijftig werd in gang gezet door jonge dichters en is onmogelijk los te zien van de onvrede met het conservatisme van de oudere generatie. Zij werden geïnspireerd door de schilders van de Cobra-beweging, die zochten naar een spontane, experimentele manier van schilderen, zonder al te veel theoretische ballast.

De Vijftigers gebruiken net als de expressionisten, bijna geen rijm (althans geen eindrijm), geen regelmatige versvormen en ook laten zij vaak interpunctie (punten, komma's en andere leestekens) en hoofdletters achterwege in hun gedichten. Vaak weet je niet waar de ene zin ophoudt en de volgende begint. Zo worden zinnen vaak voor meerdere uitleg vatbaar. Hiermee wilden zij de invloed van het logisch denken verkleinen. Deze vorm van dichten werd ook wel experimenteel, experimentele poëzie of vrije poëzie genoemd en de Vijftigers staan daarom ook bekend als de Experimentelen.

Na de vrije opvattingen van de literaire beweging de Vijftigers, predikten de Zestigers een nieuw realisme. De belangrijkste vertegenwoordigers hadden zich geschaard rond het tijdschrift Gard Sivik en De Nieuwe Stijl en het Amsterdamse tijdschrift Barbarber. Verwant met de Amerikaanse popart zochten zij hun inspiratie in de werkelijkheid, en vond dit bijvoorbeeld in reclameteksten.

Genres zijn: de betekenisroman, het beeldverhaal, de readymade en de column

Lezen:

  • Gerard Reve: De Avonden;
  • Harry Mulisch: Het stenen Bruidsbed;
  • F. Hermans: De donkere kamer van Damokles.

Nederlandse Literatuurgeschiedenis (1970 - 1990): de Zeventigers, postmodernisme en de Tweede Feministische Golf

In 1984 wordt abortus in Nederland gelegaliseerd
Demonstratie tegen het abortusbeleid ǀ Flickr.com - LANijmegen

Vanaf de jaren 1970 bereikte de literatuur een veel groter publiek dan voorheen dankzij de toename van de welvaart en het aantal hooggeschoolden. De oplagecijfers van veel moderne Nederlandse romans stegen. De toegenomen belangstelling voor literatuur kwam tot uiting in de ruime boekenpagina's en de vele literaire bijlagen in kranten en andere tijdschriften

In de jaren zeventig ontstonden nieuwe impulsen. Er groepeerde zich een aantal jonge prozaschrijvers die opnieuw kleinschalige, voor iedereen bevattelijke verhalen wilden vertellen. Zij schreven in 1970 samen het Manifest voor de jaren zeventig.

Als tegenhanger werd in 1974 het literaire tijdschrift De Revisor opgericht. Ze zetten zij zich af tegen de toenmalige realistische, anekdotische literatuur.

Het uitgangspunt van de postmodernisten was dat er geen objectieve werkelijkheid bestaat die met taal kan beschreven worden. Zij stelden vitalisme en spontaniteit tegenover het te grote intellectualisme van hun modernistische voorgangers. Het postmodernisme kan ook geïnterpreteerd worden als radicale voortzetting van het modernisme, in plaats van als tegenreactie

De jaren 1970 waren ook de jaren van de tweede feministische golf. Schrijfsters gaven sindsdien de rol en de positie van de vrouw een prominente plaats in hun werk.

Genres vervagen.

Wat kun je bijvoorbeeld lezen:

  • Anja Meulenbelt: De schaamte voorbij;
  • F.Th. van der Heyden: De sandwich;
  • Boudewijn Büch.

Nederlandse Literatuurgeschiedenis (1990 - heden): Generatie Nix, Migrantenliteratuur en het Nieuwe Millennium

Grunberg signeert
De schrijver treedt steeds meer in contact met het publiek ǀ Flickr.com - Coen Peppelenbos

De literatuur heeft het moeilijker. Er moet meer en meer geconcurreerd worden met massamedia als televisie en internet. Daar staat tegenover de bloei van literaire festivals: literatuur wordt een evenement, onderdeel van een avondvullend programma met vermaak en persoonlijk contact met de schrijvers. De podiumdichter niet meer weg te denken uit de Nederlandse literatuur.

De term ‘Generatie Nix’ werd ontleend aan de roman Generation X (1991) van de Canadees - Amerikaanse auteur Douglas Coupland. Ze zouden het levensgevoel van de huidige jonge volwassenen verwoorden: zij die zich slechts lijken te interesseren voor seks, drugs, drank en de op dat moment in de mode zijnde muziek, en alle traditionele ‘burgerlijke’ normen en waarden verwerpen.

Ontstaan migrantenliteratuur, literatuur die is geschreven door auteurs die met of zonder hun ouders naar het buitenland zijn geëmigreerd. Bij deze auteurs betekent het veranderen van woonplaats meestal een taalverandering en/of een nationaliteitsverandering.

Aan het einde van de 19e eeuw probeerden schrijvers hun romans opnieuw maatschappelijk gewicht te geven. Er is een verlangen naar nieuwe oprechtheid voorbij ironie en relativisme. Aan het begin van het nieuwe millennium verscheen de ene roman na de andere over problemen als de vluchtelingen- of de financiële crisis, terrorisme of populisme. We lezen over asielzoekers en terroristische aanslagen, over dierenactivisme, vluchtelingen of over de multiculturele identiteit. Het gaat daarbij altijd om vragen die de actualiteit overstijgen.

Genres bestaan niet echt meer.

Lezen voor je lijst, bijvoorbeeld:

  • Ronald Giphart: Ik ook van jou;
  • Abdelkader Benali: Bruiloft aan zee;
  • Maarten van der Graaff: Vluchtautogedichten.

Hoe Kan Superprof je Helpen met de Voorbereiding op je Literatuurexamen?

Het lezen van boeken is niet voor iedereen een plezier, maar om je diploma te behalen moet je het toch doen. Toch blijft verplicht lezen iets heel anders dan vrijetijds lezen. Verplicht lezen betekent dat je veel moet kunnen vertellen de schrijver, zijn tijd en bedoeling van zijn/haar werk.

Als je hulp nodig hebt voor je Nederlandse literatuurexamen dan kun je de hulp inschakelen van een bijlesdocent Nederlands van Superprof. Zij kunnen je helpen bij de literatuurgeschiedenis, begrippen en ontwikkelingen door de eeuwen heen. Ze kunnen je adviseren over je leeslijst, hoe je de boeken het beste kunt lezen en analyseren. Bovendien leren ze je samenvattingen te maken, die je vlak voor het examen snel nog even kunt nakijken. Je kunt al een bijlesdocent Nederlands vinden vanaf € 15,-! Bovendien is de eerste les meestal gratis!

 

 

>

Het platform dat privé leraren en leerlingen met elkaar verbindt

1ste les gratis

Vond je dit artikel leuk? Laat een beoordeling achter!

5,00 (1 beoordeling(en))
Laden...

Marianne

Ik vind dat iedereen overal op de wereld recht heeft op onderwijs. Onderwijs geeft je een betere toekomst. Ik heb de mogelijkheid om mijn kennis te delen, zodat ik mensen van arm tot rijk, van jong tot oud misschien een helpende hand kan bieden om hun doel te bereiken. Dat is mijn ambitie!