De laatste jaren gaan de veranderingen in de wereld en ook in Nederland in een rap tempo. De digitalisering neemt toe, er komen vluchtelingen ons land binnen en we gaan gebukt onder de Coronapandemie.

De beste leraren Nederlands (schoolvak) beschikbaar
Alessandro
4,8
4,8 (4 reviews)
Alessandro
10€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Thivija
4,9
4,9 (14 reviews)
Thivija
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Alessandro
4,8
4,8 (4 reviews)
Alessandro
10€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Thivija
4,9
4,9 (14 reviews)
Thivija
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

Historische Context in een Notendop

Een bootje met vluchtelingen op zee
Ook Nederland heeft te maken met vluchtelingenproblematiek ǀ Pixabay - geralt
  • We zijn inmiddels beland in het informatietijdperk. Door het gemak van digitale communicatie worden we veel meer geconfronteerd met alles wat er in de wereld om ons heen gebeurt. We krijgen hierdoor ook te maken met de nadelige gevolgen, zoals cybercrime;
  • Grote migratiestromen uit onder meer Syrië, Afghanistan en Somalië komen richting Europa, en ook naar Nederland. Dit zorgt voor verhitte discussies;
  • De terroristische aanslagen in New York en Washington (11 september 2001) en de gevolgen ervan. De Oorlog in Afghanistan. De Taliban wordt verslagen (Al Qaida). Zoals we weten is de Taliban inmiddels weer aan de macht (2021);
  • Coronapandemie – vanaf 2020 is er een wereldwijde verspreiding van de ziekte COVID-19, dit leidt tot zeer ingrijpende gevolgen voor de samenleving;
  • De genocide in Srebrenica (1995) behoort tot de zwartste bladzijden van de recente Europese én Nederlandse geschiedenis. Hoe kon het dat de moslims in deze kleine stad ten prooi vielen aan moordzuchtige nationalisten? En wat was de rol van Nederland? Deze vraag staat nog steeds ter discussie;
  • Het einde van de Koude Oorlog (1990) geeft velen het idee dat ideologische conflicten en permanente oorlogsdreiging voorgoed tot het verleden behoren. Helaas is dit niet het geval gezien de huidige inval van de Russen in Oekraïne;
  • Strijd tegen het Jihadisme in Nederland;
  • Excuses Koning Willem-Alexander voor het Nederlandse geweld in Indonesië en discussie over wat deze waard zijn;
  • Verzet tegen Zwarte Piet en dubieuze standbeelden.

Literaire Ontwikkelingen: Generatie Nix, Migrantenliteratuur en het Nieuwe Millenium

Bovengenoemde gebeurtenissen hebben ook invloed op de literatuur.

De Generatie Nix

De term Generatie Nix is een verzamelnaam voor diverse jonge, Nederlandse schrijvers die in de jaren negentig debuteerden. Auteurs die vaak onder de noemer Generatie Nix worden geplaatst, zijn o.a. Ronald Giphart en Arnon Grunberg. Kenmerkend zijn de nihilistische thematiek en de vaak rauw-realistische stijl, met als onderwerpen popcultuur en seksualiteit.

De term ‘Generatie Nix’ werd ontleend aan de roman Generation X (1991) van de Canadees - Amerikaanse auteur Douglas Coupland. Ze zouden het levensgevoel van de huidige jonge volwassenen verwoorden: zij die zich slechts lijken te interesseren voor seks, drugs, drank en de op dat moment in de mode zijnde muziek, en alle traditionele ‘burgerlijke’ normen en waarden verwerpen.

Deze generatie wordt in de sociologie ook wel de verloren generatie genoemd: de generatie die net na de babyboom opkwam en die door de massaliteit van de vorige generatie weinig kansen had op de arbeidsmarkt en in de cultuur. De achterliggende verwijzing raakte steeds verder op de achtergrond en de term 'Nix' werd in de kritieken al snel gebruikt als kwaliteitslabel.

Migrantenliteratuur

Kader Abdollah is een Iraanse vluchteling
Abdollah ontving voor zijn werk vele Nederlandse literatuurprijzen ǀ Flickr.com - Stichting kifaia

Migrantenliteratuur is een benaming voor de literatuur die is geschreven door auteurs die met of zonder hun ouders naar het buitenland zijn geëmigreerd. Bij deze auteurs betekent het veranderen van woonplaats meestal een taalverandering en/of een nationaliteitsverandering.

De Nederlandse samenleving is aan het veranderen. Ook de hemel, de aarde, de straten, de ramen, de deuren, de mannen en vrouwen, de bomen en de vogels van de Nederlandse literatuur zijn aan het veranderen. Er rijzen bergen op in de polders en de dijk loopt door de woestijn. - Kader Abdollah, Iraans banneling.

In Nederland verschijnen vooral sinds de jaren 1990 boeken van immigranten die, nadat ze zich de taal hebben eigen gemaakt, een eigen kijk geven op de samenleving. Auteurs van vreemde origine die deze confrontatie met taal en cultuur hebben doorgemaakt en erin slaagden om door te dringen tot de Nederlandstalige literaire markt vindt men vooral in Nederland. Sinds 1990 zijn er in Nederland honderden titels verschenen die men tot de zogenaamde ‘Nederlandse migrantenliteratuur’ rekent. Nederlandse voorbeelden zijn: Hafid Bouazza, Kader Abdolah en Abdelkader Benali, Naima El Bezaz (1974-2020). Het tweede boek van de Marokkaans-Nederlandse schrijfster El Bezaz, Minnares van de duivel, verscheen in 2002 en bevatte expliciete erotische passages. Naar aanleiding van dit boek werden er bedreigingen op internet geplaatst. Door alle ophef raakte ze  in een diepe depressie, die uiteindelijk uitmondde in zelfdoding.

Er zijn ook kinderen van migranten die in Nederland zijn geboren en schrijven. Bijvoorbeeld Lale Gül (1997) die het spraakmakende boek Ik ga leven (2021) schreef, waarin ze afstand neemt van haar strenggelovige opvoeding. Het boek zorgde voor bedreiging richting haar vanuit extremistische islamitische hoek.

Het Nieuwe Millennium

De roman

Aan het einde van de 19e eeuw probeerden schrijvers hun romans opnieuw maatschappelijk gewicht te geven. Ze wilden een nieuwe betrokkenheid. Er is een verlangen naar nieuwe oprechtheid voorbij ironie en relativisme.

Zo is het verschil tussen verzonnen verhalen (fictie) en ‘echt gebeurde’ (non-fictie) niet meer zo duidelijk en ook niet relevant. Dat is meteen het volgende kenmerk van de roman van na 1990: het onderscheid tussen de genres neemt af. Vaak worden verhalen afgewisseld met stukjes essay en soms wordt een meer columnachtige verhandeling vervlochten door de tekst.

Waar het steeds om gaat in deze ‘nieuwe’ realistische romans, is de vraag wat het betekent ergens over te schrijven, hoe je erover kunt schrijven, en wat het teweegbrengt als je ergens over schrijft. Niemand durft meer te verkondigen dat er een ‘waarheid’ is die de wereld kan redden als iedereen maar net zo verlicht zal worden als wij: dat is de laatpostmoderne positie. Eén ding is wel veranderd: de schrijver staat midden in de wereld en kan de anderen niet meer negeren.

Er verscheen aan het begin van het nieuwe millennium de ene roman na de andere over problemen als de vluchtelingen- of de financiële crisis, terrorisme of populisme. We lezen over asielzoekers en terroristische aanslagen, over dierenactivisme, vluchtelingen of over de multiculturele identiteit. Het gaat daarbij altijd om vragen die de werkelijkheid overstijgen.

Poëzie

De podiumdichter niet meer weg te denken uit de Nederlandse literatuur
Vanhouwert staat bekend om haar mix van cabaret en poëzie ǀ Flickr.com - Wintervuur

De literatuur heeft het moeilijker. Er moet meer en meer geconcurreerd worden met massamedia als televisie en internet. Daar staat tegenover de bloei van literaire festivals: literatuur wordt een evenement, onderdeel van een avondvullend programma met vermaak en persoonlijk contact met de schrijvers.

De podiumdichter niet meer weg te denken uit de Nederlandse literatuur. Denk aan de Nacht van de poëzie, waarvan inmiddels de 38ste editie heeft plaatsgevonden. In de podiumpoëzie staat de performance van de dichter centraal. Anders gezegd: de performance van poëzie is nauw verbonden met de ervaring van de concrete aanwezigheid van het lichaam en de acties van de dichter. Cabaret en poëzie worden nauw verweven met bij Joke van Leeuwen en Maud Vanhauwaert.

Toch zijn er ook belangrijke verschillen tussen zulke voordrachten. Je zou een onderverdeling kunnen maken in twee soorten voordracht:

  • Er is een groep dichters die altijd de controle wil blijven houden. Ze lezen alleen hun eigen teksten voor en wijken nauwelijks af van de papieren versies. Je zou deze vorm 'declameren' kunnen noemen;
  • De andere groep wil iets heel anders proberen te doen wanneer ze op een podium staan. Johnny ('The Selfkicker') van Doorn (1944-1991) probeerde zichzelf in extase te brengen. Lucebert probeerde in zijn voordrachten eerder een poging het controlerende 'ik' buitenspel te zetten, waarbij de dichter vaak ook niet meer alleen op het podium staat.

Duidelijk is dat poëzie vele vormen kan aannemen en niet meer gebonden is aan allerlei regels.

Auteurs en Titels

  • Ronald Giphart (1965) is een Nederlandse schrijver. Hij schrijft in een vlotte stijl over thema’s als literatuur, vriendschap, liefde en seks. In zijn werk vind je veel autobiografische verwijzingen.
    • Ik ook van jou;
    • Giph;
    • Phileine zegt sorry;
    • Ik omhels je met duizend armen;
    • Lieve.
  • Arnon Grunberg (1971) is een Nederlandse schrijver. Hij schrijft meestal onder de naam Arnon Grunberg, maar maakte ook enige tijd gebruik van het heteroniem Marek van der Jagt. Thema’s waar hij veel over schrijft zijn schuld, liefde en seks, geweld en de oorlog. Grunberg schrijft op een relativerende, vaak humoristische manier over mens en wereld.
    • Blauwe maandagen;
    • Tirza;
    • Moedervlekken.
Grunberg signeert
De schrijver treedt steeds meer in contact met het publiek ǀ Flickr.com - Coen Peppelenbos
  • Christa Widlund-Broer (1945), pseudoniem Anna Enquist is Nederlandse schrijfster, dichteres en psychoanalytica. Haar poëzie gaat vaak over thema’s als onveiligheid, wanhoop en eenzaamheid.
    • Soldatenliederen;
    • Het geheim (roman);
    • Contrapunt (roman);
  • Griet op de Beeck (1973) is een Vlaamse auteur en columnist. Haar thema’s zijn o.a. overleven, eenzaamheid, vluchten en ontsnappen.
    • Vele hemels boven de zevende;
    • Kom hier dat ik u kus;
    • Gij nu.
  • Hossein Sadjadi Ghaemmaghami Farahani (1954), pseudoniem Kader Abdollah, is een Perzisch-Nederlandseschrijver. In 1988 vestigde hij zich in Nederland.
    • De reis van de lege flessen;
    • Spijkerschrift;
    • Het huis van de moskee.
  • Abdelkader Benali (1975) is een Marokkaans-Nederlandse schrijver en tv-presentator. Benali schrijft behalve romans en toneel ook artikelen en recensies voor onder meer Algemeen Dagblad, de Groene Amsterdammer, de Volkskrant, Trouw en Vrij Nederland.
    • Bruiloft aan zee;
    • De stem van mijn moeder;
    • De weekendmiljonair;
    • Bad Boy.
  • Hafid Bouazza (1970-2021) was Marokkaans-Nederlandse schrijver. Naast verhalen en romans schreef hij ook essays en opiniestukken. Bouazza stond bekend als virtuoos schrijver, als Islamcriticus én als onverbeterlijke alcoholist.
    •  De voeten van Abdullah (verhalenbundel);
    • Paravion (roman);
    • Meriswin (roman).
  • Franca Treur (1979) is een Nederlandse schrijfster en freelance journaliste voor NRC Handelsblad en nrc.next. Ze nam afstand van haar gereformeerde geloof.
    • Dorsvloer vol confetti;
    • De woongroep;
    • Hoor nu mijn stem.
  • Maartje Wortel (1982) is een Nederlandse schrijfster van korte verhalen, columns en romans.
    • Half Mens (roman);
    • IJstijd (roman);
    • De Groef (verhaal).
  • Jelle Brandt Corstius (1978) is correspondent, publicist en programmamaker. Hij schrijft veel reisverhalen en dan met name over Rusland.
    • As in de tas;
    • Kleine landjes: berichten uit de Kaukasus;
    • Van Moskou tot Medan.
  • Maarten van der Graaff (1987) is een Nederlandse dichter, romanschrijver en essayist. Hij is veel op podia te vinden.
    • Vluchtautogedichten;
    • Dood werk;
    • Wormen en engelen.
  • Lieke Marsman (1990) is Dichter des Vaderlands voor de periode 2021-2023. Thema’s zijn o.a. angstaanvallen en ziekte.
    • Wat ik mijzelf graag voorhoud(dichtbundel);
    • De eerste letter(dichtbundel);
    • Het tegenovergestelde van een mens (roman).
Marsman draagt voor
Lieke Marsman is tot tweeduizend drieëntwintig 'Dichter des Vaderlands' ǀ Flickr.com - Coen Peppelenbos
  • Maud Vanhauwaert (1984) is een Vlaamse dichteres en actrice. Zij zoekt naar speelse, theatrale vormen om poëzie aan een breder publiek te tonen. Dichtbundels van haar zijn:
    • Ik ben mogelijk;
    • Wij zijn evenwijdig;
    • Het stad in mij, gedichten.

Hoe Kan Superprof je Helpen?

Het lezen van boeken is onderdeel van de wettelijke kerndoelen voor Nederlands en van de eindexameneisen havo/vwo. In het vmbo en de onderbouw van havo/vwo staan kennismaking met boeken en leesplezier voorop. In de bovenbouw van havo/vwo draait het om literatuurgeschiedenis en de leeslijst. Havisten moeten acht boeken lezen en vwo'ers twaalf (waarvan drie voor 1880).

Het lezen van boeken is niet voor iedereen een plezier, maar om je diploma te behalen moet je het toch doen.

Als je hulp nodig hebt voor je Nederlandse literatuurexamen dan kun je de hulp inschakelen van een bijlesdocent Nederlands van Superprof. Zij kunnen je helpen bij de literatuurgeschiedenis, begrippen en ontwikkeling in de periode van 1990 tot heden. Ze kunnen je adviseren over je leeslijst, hoe je de boeken het beste kunt lezen en analyseren. Bovendien leren ze je samenvattingen te maken, die je vlak voor het examen snel nog even kunt nakijken. Je kunt al een bijlesdocent Nederlands vinden vanaf € 15,-! Bovendien is de eerste les meestal gratis!

>

Het platform dat privé leraren en leerlingen met elkaar verbindt

1e les gratis

Vond je dit artikel leuk? Laat een beoordeling achter!

5,00 (1 beoordeling(en))
Laden...

Marianne

Ik vind dat iedereen overal op de wereld recht heeft op onderwijs. Onderwijs geeft je een betere toekomst. Ik heb de mogelijkheid om mijn kennis te delen, zodat ik mensen van arm tot rijk, van jong tot oud misschien een helpende hand kan bieden om hun doel te bereiken. Dat is mijn ambitie!