In de Franse tijd wordt de oude Republiek der Nederlanden omgevormd tot een moderne eenheidsstaat. Deze krijgt de naam Bataafse Republiek (1795-1806).

Na de Bataafse Republiek werd Nederland onder Lodewijk Napoleon voor het eerst een Koninkrijk, het Koninkrijk Holland. Dit duurde slechts vier jaar (1806-1810).

In 1813 herwon Nederland zijn onafhankelijkheid. De zoon van de laatste stadhouder, Willem Frederik, keerde terug uit ballingschap en werd uitgeroepen tot soeverein vorst. De eerste Grondwet van de monarchie dateert uit 1814, die al snel werd vervangen door de herziene grondwet uit 1815.

De eerste ‘echte’ Nederlandse grondwet is de Staatsregeling voor het Bataafsche Volk uit 1798. Sindsdien heeft Nederland maar liefst 27 grondwetten gehad. In al die grondwetten liggen de grondrechten van de Nederlandse burgers vast. Tegenwoordig staan er 23 grondrechten in de grondwet. Vroeger waren het er doorgaans veel minder. Nieuwe tijden brachten de Nederlanders nieuwe rechten.

De beste leraren Nederlands (schoolvak) beschikbaar
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (6 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Melissa
5
5 (8 reviews)
Melissa
23€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kaylee
5
5 (7 reviews)
Kaylee
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (6 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Melissa
5
5 (8 reviews)
Melissa
23€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kaylee
5
5 (7 reviews)
Kaylee
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

Historische Context in de 19e Eeuw: Romantiek en Realisme

In 1789 vond de Franse revolutie plaats. In 1795 werd Nederland veroverd door Franse revolutionaire legers. Binnen de Franse invloedssfeer heette het voortaan officieel de Bataafse Republiek. Het Franse bestuur vormde geen belemmering voor het Nederlands, dat zich er gewoon verder kon ontwikkelen. In 1806 werd er opnieuw oorlog gevoerd in Europa en in dat zelfde jaar werd het Koninkrijk Nederland opgericht.

In 1815 leed Napoleon een nederlaag in Waterloo
In 1815 werden Nederland en België weer verenigd ǀ Flickr.com - James Foley

In 1815 leed Napoleon een nederlaag in Waterloo. In 1815 bepaalde het Congres van Wenen dat de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden (Nederland en België) weer verenigd zouden worden. Willem Frederik riep zichzelf uit tot Koning van het nieuw ontstane Verenigd Koninkrijk der Nederlanden: Koning Willem I. Dit leidde echter niet tot een hechte verbinding tussen de twee. Deze situatie duurde tot 1830.

In 1825 richtte de koning, met kapitaal uit beide landsdelen en uit eigen portemonnee, de Nederlandsche Handel-Maatschappij op, ter bevordering van de handel op de koloniën. Vlak daarop brak de bloedige Java-oorlog uit. Daarna werd in Nederlands-Indië het cultuurstelsel ingevoerd, waarbij voortaan één vijfde van de oogsten aan de Nederlandse overheid viel.

De Zuidelijke Nederlanden scheidden zich in 1830 af en in 1839 bij het Verdrag van Londen, erkende Nederland het nieuwe Koninkrijk België.

Onder het bewind van Willem I economisch slecht. Hij werd opgevolgd door Willem II (1840-1849). De rijksfinanciën werden gesaneerd en er werd gebroken met de mercantilistische politiek van Willem I en overgegaan op het bevorderen van de vrijhandel.

Om de ontketening van een revolutie in de Nederlanden te vermijden stemt Koning Willem II van de een op de andere dag ermee in dat de koning minder macht krijgt en het volk juist meer. De bijpassende Grondwet van 1848, opgesteld door Johan Rudolph Thorbecke, wordt ook wel gezien als het begin van onze democratie.

Literaire ontwikkelingen in de 19e eeuw: Romantiek en Realisme

Piet Paaltjens is het pseudoniem van François Haverschmidt
De gedichten van Paaltjes zijn de combinatie van romantische clichés, ironie en platte realiteit ǀ Flickr.com - John Valk

De Romantiek was voor alles een tegenreactie op de Verlichting. De subjectieve ervaring werd als uitgangspunt genomen. Hierdoor kwamen introspectie, intuïtie, emotie, spontaniteit en verbeelding centraal te staan. Als bron van weten stelden romantici het niet direct zintuiglijk waarneembare boven de verstandelijk rationele kennis.

Kenmerken van de Romantiek in de Eerste Helft van de 19e Eeuw

  • Originaliteit: Oude vormvoorschriften en oude genre-indelingen verdwijnen ten gunste van nieuwe vormen. Kunstvormen mogen gemengd worden: in een roman kunnen brieven, gedichten en liederen voorkomen;
  • Individualisme: Met de originaliteit hangt ook het individualisme samen. Er is geen standaard, iedereen moet zijn eigen vormen zoeken;
  • Fascinatie voor onverklaarbaarheden in het leven. Allerlei mysterieuze randverschijningen en onheilsplekken, dromen, spoken, levende doden, heksen, voorspellingen boeiden hen meer dan de realiteit. Opbloeien occultisme;
  • Escapisme en natuurverlangen Romantici wilden terug naar het oorspronkelijke, de ongerepte natuur. De oude natuur stond boven de nieuwe cultuur, want natuur bood rust en heling. De aanhanger van de Romantiek wilde een echt natuurmens zijn,
  • Geschiedenis. Op allerlei gebied wordt het verleden hergebruikt, zo ook in de literatuur. De Middeleeuwen en ook de Gouden Eeuw leken onuitputtelijk te zijn in het leveren van stof voor romans en dichtverhalen. Het verleden zit in het heden;
  • Contrastwerking. De opeenhoping van contrasten in stijl en inhoud, die zo confronterend mogelijk tegenover elkaar worden gezet spelen een belangrijke rol (eeuwig staat tegenover tijdelijk, zuiver tegenover onzuiver, schuld tegenover onschuld, enzovoort).

In het algemeen is de romantiek wel gekarakteriseerd als een vlucht uit de werkelijkheid - in allerlei varianten - naar een betere, geïdealiseerde wereld.

Realisme

Het realisme ontstond in de tweede helft van de 19e eeuw. Het realisme was een reactie op de Romantiek. De Romantiek was een uitvlucht uit de wereld van de Industriële Revolutie en maakte een geïdealiseerde wereld. Het realisme liet juist zien hoe de wereld daadwerkelijk was. De literatuur werd hierdoor geen uitvlucht, maar liet de werkelijkheid zien.

In de Max Havelaar verzette Multatuli zich tegen de uitbuiting van de Javanen
Eduard Douwes Dekker is heel bekend door zijn historische roman Max Havelaar ǀ Flickr.com - Ramon

De literaire stroming komt voort uit een aantal schrijvers, die kritisch op de maatschappij waren. Hoewel de tijd van de Industriële Revolutie een tijd van vooruitgang was, was er ook veel armoede en sociale ongelijkheid. Binnen het realisme weergeeft de schrijver enkel de feiten zoals ze zijn. Later zou het Naturalisme ontstaan. Het naturalisme wijst de maatschappij ook af.

Kenmerken van het Realisme zijn:

  • De schrijver wil de lezer overtuigen dat de zaken in de tekst echt gebeurd zijn;
  • De plaatsen en gebeurtenissen in de roman zijn waar gebeurd;
  • Het verhaal speelt zich af in het heden en niet in het verleden;
  • Het verhaal is objectief. Het geeft enkel de feiten en geen meningen.
De beste leraren Nederlands (schoolvak) beschikbaar
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (6 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Melissa
5
5 (8 reviews)
Melissa
23€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kaylee
5
5 (7 reviews)
Kaylee
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (6 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Melissa
5
5 (8 reviews)
Melissa
23€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kaylee
5
5 (7 reviews)
Kaylee
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

Literatuur en haar Genres: De Verschillende Soorten Literatuur

  • De historische roman werd een belangrijk nieuw literair genre. De verhaalstof was in de regel gebaseerd op waargebeurde historische gebeurtenissen, en/of personen die echt bestaan hebben. Walter Scott schreef met Waverley (1814) de eerste historische roman. In Nederland is Jacob van Lennep een voorbeeld. In de 19e-eeuwse Romantiek gingen de schrijvers zich serieus verdiepen in het verleden: ze deden onderzoek en verwerkten de resultaten daarvan in hun romans om zo het verleden weer voor de lezer tot leven te brengen. Daarbij werd de vroegere tijd echter wel geromantiseerd;
  • Knittelvers. Gedicht zonder vast metrum en rijm met als doel een grappig effect te bereiken. Zie Gerrit van der Linde.
  • Parodie: Een humoristische tekst waarin een persoon, boek of stijl belachelijk wordt gemaakt door een overdreven imitatie, bijvoorbeeld de dichtbundel Grassprietjes. Dit is een bundel gedichten uit 1885, die op naam staat van ‘Cornelis Paradijs, oud-makelaar in granen’. Achter dat pseudoniem ging Frederik van Eeden schuil. De gedichten zijn allemaal parodieën op de huiselijke, vaderlandslievende en vrome poëzie, die populair was in de jaren 1820-1880;
  • In veel Europese landen herleefde de belangstelling voor mythen, sagen, sprookjes en legenden. In Nederland verscheen de eerste vertaling van een sprookje Hans van Christian Andersen vermoedelijk in 1841.

Auteurs en Titels

Gezelle was een Vlaamse Rooms-Katholieke priester, lyrisch dichter en hekeldichter
De thematiek van de gedichten van Gezelle is typisch romantisch, met onderwerpen als natuur, vriendschap en de dood ǀ Flickr.com - Mike Serigrapher
  • François Haverschmidt (1835-1894), pseudoniem Piet Paaltjens. Typerend voor de poëzie van de predikant Paaltjens is de combinatie van romantische clichés (onbeantwoorde liefde, hooggestemde gevoelens, natuur), ironie en platte realiteit.
    • Snikken en grimlachjes;
    • De zelfmoordenaar (gedicht).
  • Gerrit van de Linde (1808-1858), pseudoniem De Schoolmeester. Van de Linde excelleerde in het schrijven van veelal lichtvoetige en quasi didactische gedichten. Het laatste gedicht van Gedichten van den Schoolmeester is een knittelvers.
    • Gedichten van den Schoolmeester
  • Jacob van Lennep (1802-1868)
    • Academische Idyllen (gedichten);
    • De Roos van Dekama;
    • De lotgevallen van Ferdinand Huyck;
    • De pleegzoon;
    • De lotgevallen van Klaasje Zevenster.
  • Guido Gezelle (1830-1899) was een Vlaamse rooms-katholieke priester, lyrisch dichter en hekeldichter. De thematiek van zijn gedichten is typisch romantisch, met onderwerpen als natuur, vriendschap en de dood.
    • Vlaamsche Dichtoefeningen (O 't ruischen van het ranke riet en Het Schrijverke)
  • Edouard Douwes Dekker (1820-1887), pseudoniem Multatuli was een Nederlandse auteur en bestuursambtenaar die romans, toneelstukken, pamfletten - soms in briefvorm - en aforismen schreef.
    • Max Havelaar of De koffieveilingen der Nederlandsche Handelmaatschappij. Hij keert zich in dit boek tegen het Nederlandse gezag en stelt de uitbuiting van de bevolking van Java aan de orde;
    • Woutertje Pieterse;
    • Vorstenschool (toneelstuk).
  • Petrus Augustus de Génestet (1829-1861) was een Nederlands dichter en theoloog. De Génestet was populair, wat vooral te danken was aan zijn humoristische en ontroerende gedichten die toegankelijk zijn voor een breed publiek. Maar ook godsdienst was een belangrijk thema in zijn gedichten.
    • Dichtwerken
  • Nicolaas Beets (1814-1903) ook bekend onder het pseudoniem Hildebrand, was een Nederlandse auteur, dichter, predikant en hoogleraar. Werken zijn o.a:
    • Rijmbijbel;
    • Camera Obscura;
    • Guy de Vlaming. Een verhaal.
  • Hendrik Tollens (1780-1856) Nederlandse dichter en toneelschrijver. Tijdens zijn leven werd Tollens gezien als de grootste Nederlandse dichter van zijn tijd. Zijn poëzie prees de zegeningen van het huiselijk leven en riep op tot trouw aan God en het Vaderland.
    • Wien Neêrlands bloed werd zelfs tot het Nederlandse volkslied uitgeroepen;
    • De Bruiloft – blijspel in proza.
  • Geertruida Bosboom-Toussaint (1812-1886)
    • Almagro;
    • Het huis Lauernesse;
    • De graaf van Devonshire;
    • Majoor Frans.
Gedicht 'Aan een Roosje', door Rombout Oomen geschilderd op een muur in de Jacob van Lennepstraat (Amsterdam)
Van Lennep werd beroemd met zijn historische romans ǀ Flickr.com - Thommetje

Hoe Kan Superprof je Helpen?

Het lezen van boeken is onderdeel van de wettelijke kerndoelen voor Nederlands en van de eindexameneisen havo/vwo. In het vmbo en de onderbouw van havo/vwo staan kennismaking met boeken en leesplezier voorop. In de bovenbouw van havo/vwo draait het om literatuurgeschiedenis en de leeslijst. Havisten moeten acht boeken lezen en vwo'ers twaalf (waarvan drie voor 1880).

Het lezen van boeken is niet voor iedereen een plezier, maar om je diploma te behalen moet je het toch doen.

Als je hulp nodig hebt voor je Nederlandse literatuurexamen dan kun je de hulp inschakelen van een bijlesdocent Nederlands van Superprof. Zij kunnen je helpen bij de literatuurgeschiedenis, begrippen en ontwikkelingen in de 19e eeuw. Ze kunnen je adviseren over je leeslijst, hoe je de boeken het beste kunt lezen en analyseren. Bovendien leren ze je samenvattingen te maken, die je vlak voor het examen snel nog even kunt nakijken. Je kunt al een bijlesdocent Nederlands vinden vanaf € 15,-! Bovendien is de eerste les meestal gratis!

 

>

Het platform dat privé leraren en leerlingen met elkaar verbindt

1ste les gratis

Vond je dit artikel leuk? Laat een beoordeling achter!

5,00 (1 beoordeling(en))
Laden...

Marianne

Ik vind dat iedereen overal op de wereld recht heeft op onderwijs. Onderwijs geeft je een betere toekomst. Ik heb de mogelijkheid om mijn kennis te delen, zodat ik mensen van arm tot rijk, van jong tot oud misschien een helpende hand kan bieden om hun doel te bereiken. Dat is mijn ambitie!