In de periode tussen 1910 en 1945 maakte Nederland twee Wereldoorlogen mee.

In de Tweede Wereldoorlog kreeg Nederland te maken met Duitse bezetting en verzet.

In deze periode begon de ongekende Jodenvervolging, waarbij een volk systematisch werd uitgeroeid.

Tijdens de Duitse bezetting van Nederland stelden de nazi’s in ons land een zogeheten 'Kultuurkamer' in. Kunstenaars, schrijvers, journalisten, muzikanten, filmacteurs en podiumartiesten moesten zich bij dit instituut registreren. Wie zich niet aansloot mocht zijn vak niet meer uitoefenen.

De beste leraren Nederlands (schoolvak) beschikbaar
Alessandro
4,8
4,8 (4 reviews)
Alessandro
10€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Thivija
4,9
4,9 (14 reviews)
Thivija
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Alessandro
4,8
4,8 (4 reviews)
Alessandro
10€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Thivija
4,9
4,9 (14 reviews)
Thivija
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

Historische Context in de Periode 1910-1945

De meeste slachtoffers in dit kamp werden vergast
Het concentratiekamp Auschwitz waar meer dan een miljoen mensen om het leven kwamen ǀ Flickr.com - AdamHillTravel

Alhoewel we niet direct betrokken waren bij de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) had het wel gevolgen voor ons land. Het handelsverkeer leed erg onder de situatie en al snel ontstond er schaarste aan grondstoffen en voedingsmiddelen. In 1914 krijgt ons land al te maken met ruim een miljoen Belgische vluchtelingen. Hiervan brengen ongeveer 100.000 de hele oorlog in Nederland door.

De Tweede Wereldoorlog (1939-1945) is een ander verhaal. In 1940 wordt Nederland door Duitsland bezet, met alle gevolgen van dien.
Veel Nederlanders werden lid van de Nationaal Socialistische Beweging (NSB); anderen gingen in het verzet.

In het dagelijks leven moest iedereen van vijftien jaar en ouder zich vanaf april 1941 kunnen identificeren met een persoonsbewijs. De tekorten aan levensmiddelen, gebruiksartikelen en brandstof die ontstonden als gevolg van de geallieerde zeeblokkade, veroorzaakten dat veel producten op de bon gingen.

Vanaf 1942 moesten alle joden een gele ster op hun kleding dragen. Al snel volgde de Jodenvervolging uitmondend in de deportatie 107 000 Joden die in het vooroorlogse Nederland hadden gewoond. Hiervan zijn er ongeveer 101 800 vermoord of bezweken aan dwangarbeid in de concentratiekampen. Onder de slachtoffers was Anne Frank, die later beroemd werd vanwege het dagboek dat zij schreef (Het Achterhuis), terwijl ze ondergedoken zat.

Ingrijpend was ook de de Arbeitseinsatz (Arbeidsinzet). De Duitse industrie en landbouw kampten vanwege de inzet van mannen in de Wehrmacht met een steeds groter tekort aan personeel dat onder andere met buitenlandse (dwang)arbeiders werd aangevuld. Vanaf 1942 kon elke man tussen 18 en 40 opgeroepen worden voor werk in Duitsland, vanaf 1943 werd de maximumleeftijd teruggebracht tot 35. Ook niet-werkloze mannen werden voor de Arbeitseinsatz opgeroepen.

Naar schatting 300.000 Nederlandse mannen ontsnapten aan de Arbeitseinsatz door onder te duiken. Om toch over genoeg dwangarbeiders te beschikken, ging de bezetter in het najaar van 1944 over tot grootschalige razzia’s in de grote steden, waarbij tienduizenden mannen werden opgepakt. In totaal zouden gedurende de oorlog ruim 500.000 Nederlandse mannen in Duitsland tewerkgesteld worden.

In het laatste jaar van de oorlog kreeg Nederland te maken met de hongerwinter, waarbij uiteindelijk naar schatting zo'n 20 000 personen door de honger omkwamen.

De hongerwinter van 1944-1945
Tijdens de hongerwinter kwamen minstens twintigduizend mensen om ǀ Flickr.com - Kelly Short

De oorlog eindigt met de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki in 1945. Daarna ontstond er een nucleaire wapenwedloop tussen de Sovjetunie en de Verenigde Staten en begon de Koude oorlog.

Tijdens de oorlog werden kranten en tijdschriften onder censuur geplaatst en moest alle Duitse vijandige literatuur uit de bibliotheken verwijderd worden. Om de greep op het culturele leven te verstevigen werd in 1941 de ‘Kultuurkamer’ opgericht.

Alleen kunstenaars die in een Ariërverklaring hadden bevestigd niet van joodse afkomst te zijn, mochten lid worden. Toch weigerden de meeste schrijvers zo’n verklaring te ondertekenen.

Ondertussen werden er vele ondergrondse organisaties gevormd en ontstond er een illegale pers. Deze zorgden ervoor dat er regelmatig teksten en gedichten werden gepubliceerd. Een voorbeeld van zo’n gedicht is ‘De achttien doden’ van Jan Campert dat door de uitgeverij 'De Bezige Bij' illegaal is verspreid.

Talrijke drukkers en schrijvers zijn in de loop van de oorlog gearresteerd, opgesloten en gedeporteerd.

Tijdens de bezettingstijd komen we ook al namen tegen van schrijvers en dichters die na de oorlog een belangrijke rol spelen in de Nederlandse literatuur, maar de meeste boeken waarin de oorlog een grote rol speelt, (ook Het Achterhuis van Anne Frank) zullen na 1945 verschijnen.

Literaire Ontwikelingen in de Periode 1910-1945: Neoromantiek, Expressionisme en Nieuwe Zakelijkheid

In de periode 1910-1945 spelen in de literatuur de volgende stromingen een rol:

Neoromantiek

De neoromantiek was een reactie op het naturalisme aan het eind van de 19e eeuw. Het fantasie­volle, wonderlijke en lieflijke gaat weer de overhand krijgen op het zakelijke en sombere. De nadruk op het noodlot blijft echter in zekere zin. Het wordt echter niet meer wetenschappelijk benadrukt, maar weer als iets bovennatuurlijks en geheimzinnigs, waar de mens absoluut geen vat op heeft. Hun grote thema’s zijn typisch romantische zaken als eenzaamheid, zwerflust, verzet tegen de maatschappij, onvervulde verlangens, dood en verval. J.C. Bloem is hier een belangrijkste vertegenwoordiger van.

Expressionisme

Expressionisten wilden heftig reageren op de gruwelen van de Eerste Wereldoorlog en de problemen van hun tijd. Zij stellen hun ik centraal en willen hun bewogenheid uitdrukken. Zij wilden tot de kern doordringen. Bij hen geen regelmatige opbouw van het gedicht, rijmschema’s of metrum, maar het vrije dynamische vers. Klank en ritme worden belangrijk en daarbij komt het gebruik van korte zinnen en het gebruik van het zelfstandig naamwoord in plaats van het bijvoeglijke naamwoord.

In de literatuur van het Expressionisme kunnen we de volgende verschillen onderscheiden:

  • Humanitair expressionisme: Een streven naar verbroedering onder de mensen (b.v. Paul van Ostaijen);
  • Kosmisch expressionisme: Verbondenheid met het heelal en oerkrachten van het leven (b.v. Marsman);
  • Vitalistisch expressionisme: De dichter wil vooral zijn levensdrift tonen (b.v. Slauerhoff).
Gedicht van Marsman
Marsman was een Nederlandse vertegenwoordiger van het expressionisme in de vooroorlogse poëzie ǀ Flickr.com - Willem Geijsen

Nieuwe Zakelijkheid

In de jaren dertig zien we onder invloed van het modernisme in de architectuur en als reactie op het expressionisme een stroming ontstaan die in de architectuur gekenmerkt wordt door een strakke vormgeving waarbij vooral veel glas, staal en beton werd gebruikt.

In de literatuur betekent dit een afkeer van mooischrijverij: een nuchtere, bondige en zakelijke manier van schrijven waarbij vooral gebruik wordt gemaakt van korte zinnen en trefzekere (zelfstandige) naamwoorden. Deze stijl wordt ook wel de ‘gewapend-betonstijl’ genoemd. Schrijvers die hierdoor beïnvloed zijn, schreven veel in het tijdschrift 'Forum'.

Niet de vorm, maar de vent moest voorop staan. Ter Braak en Du Perron, redacteuren van Forum, pleitten voor literatuur waar een persoonlijkheid uit sprak. Daarvoor bleek democratie een voorwaarde.

De beste leraren Nederlands (schoolvak) beschikbaar
Alessandro
4,8
4,8 (4 reviews)
Alessandro
10€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Thivija
4,9
4,9 (14 reviews)
Thivija
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Alessandro
4,8
4,8 (4 reviews)
Alessandro
10€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (7 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Peter
5
5 (7 reviews)
Peter
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Thivija
4,9
4,9 (14 reviews)
Thivija
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Vera
5
5 (8 reviews)
Vera
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

Literatuur en haar Genres: De Verschillende Soorten Literatuur

In de poëzie en proza zien we de genres:

  • Het vrije dynamische vers is een gedicht dat niet aan regels is gebonden. Rijm, vers en strofe zijn vrij. Paul van Ostaijen is een dichter die gebruik maakt van deze vorm;
  • Toekomstroman. Roman waarin de schrijver een (donkere) toekomst schetst. Een zeer bekende pessimistische toekomstroman uit de 20e eeuw is b.v. Blokken van Ferdinand Bordewijk;
  • Memoires. Boek waarin de schrijver zaken bespreekt die hij heeft meegemaakt, zoals Het dagboek van Anne Frank.

Auteurs en Titels

  • J.C. Bloem (1887-1966) was een Nederlandse dichter en essayist over poëzie. Door het werkelijke leven ontgoocheld, wist Bloem ook dat zijn verlangen nimmer bevredigd kon worden. Je had je lot maar te aanvaarden. Je leefde om te sterven.
    • Insomnia (Denkend aan de dood kan ik niet slapen, / En niet slapend denk ik aan de dood);
    • November (Altijd november, altijd regen, / Altijd dit lege hart, altijd );
    • De Dapperstraat (Domweg gelukkig, in de Dapperstraat).
  • Martinus Nijhoff (1894-1953) was een Nederlandse dichter, toneelschrijver, vertaler en essayist. Nijhoff wordt gezien als een van de belangrijkste dichters uit de eerste helft van twintigste eeuw. Naast motieven als de moeder, het kind, de soldaat, komen ook vaak christelijke motieven in zijn werk naar voren.
    • De moeder de vrouw (sonnet);
    • De Wandelaar;
    • Vormen;
    • Het uur U;
    • Awater.
Hij debuteert in 1916 met de bundel 'De wandelaar'.
Nijhoff plaatste de autonomie van het gedicht voorop ǀ Flickr.com - Willem Geijsen
  • Hendrik Marsman (1899-1940) was een Nederlands dichter, vertaler en literair criticus. Hij was de belangrijkste Nederlandse vertegenwoordiger van het expressionisme in de vooroorlogse poëzie. Hij wordt wel gezien als kosmisch expressionist.
    • Herinnering aan Holland;
    • Val;
    • Berlijn.
  • Slauerhoff (1898-1936) was een van de belangrijkste Nederlandse dichters en romanschrijvers van het interbellum. Je zou hem kunnen omschrijven als een vitalistisch expressionist.
    • Solearis (gedichtenbundel);
    • Schuim en asch (verhalen);
    • Het verboden rijk (roman);
    • Het leven op aarde (roman).
  • Menno ter Braak (1902 - 1940). Samen met E. du Perron en Maurice Roelants is Ter Braak de oprichter geweest van het invloedrijke literaire tijdschrift Forum.
    • Het Carnaval der Burgers. Een gelijkenis in gelijkenissen (essay);
    • Dumay Verliest (roman);
    • Hampton Court (roman).
  • Simon Vestdijk (1898-1971) was een Nederlandse romanschrijver, dichter, essayist, vertaler, muziekcriticus en arts.
    • Heden ik, morgen gij (briefroman);
    • Anton Wachterreeks (acht delen);
    • Else Böhler, Duits dienstmeisje (psychologisch werk);
    • Pastorale 43 (Duitse overheersing).
  • Jan Hendrik Frederik Grönloh (1882–1961), pseudoniem Nescio (Latijn voor "Ik weet (het) niet"), was een Nederlandse schrijver van neoromantische verhalen in een deels op Multatuli geïnspireerde stijl.
    • De uitvreter;
    • Titaantjes;
    • Dichtertje.
  • Theo Thijssen (1879-1943) was een Nederlands schrijver, onderwijzer en socialistisch politicus. In de jaren twintig wordt Thijssen redacteur van het pedagogische tijdschrift ‘School en huis’.
    • Jongensdagen;
    • Kees de jongen;
    • De gelukkige klas;
  • Paul van Ostaijen (1896-1928) was een expressionistische Vlaamse dichter en prozaschrijver. Op artistiek gebied is hij sterk beïnvloed door het dadaïsme.
    • Bezette stad (dichtbundel met daarin het populaire Boem Paukeslag)
  • Ferdinand Bordewijk (1884-1965) auteursnaam F. Bordewijk, was een Nederlandse schrijver van romans, novellen, toneel, prozagedichten, parodieën, grafredes en kritieken. Veel voorkomende thema’s bij Bordewijk zijn angst voor verval en dood en beheersing van die angst. Daaruit voortvloeiend is ook zijn belangstelling voor orde en tucht in het onderwijs te verklaren.
    • Blokken;
    • Knorrende beesten;
    • Bint;
    • Karakter.
  • Alphonsus Josephus de Ridder (1882-1960) pseudoniem Willem Elsschot, was een Vlaamse romanschrijver en dichter. Elsschot had een voorkeur voor het gewone woord. Hij hield van nuchter, sober taalgebruik.
    • Villa des Roses;
    • Lijmen/Het been;
    • Kaas.
  • Anne Frank (1929-1945) was een Duits en later stateloos joods meisje dat wereldberoemd is geworden door het dagboek dat ze schreef tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen ze ondergedoken zat in Amsterdam.
    • Het dagboek van Anne Frank;
    • Het Achterhuis.
'Terug tot Ina Damman' is een deel van de 'Anton Wachterreeks'
Vestdijk was vooral bekend om zijn 'Anton Wachterreeks' ǀ Flickr.com - Vestdijkkring

Hoe Kan Superprof je Helpen met je Literatuurexamen?

Het lezen van boeken is onderdeel van de wettelijke kerndoelen voor Nederlands en van de eindexameneisen havo/vwo. In het vmbo en de onderbouw van havo/vwo staan kennismaking met boeken en leesplezier voorop. In de bovenbouw van havo/vwo draait het om literatuurgeschiedenis en de leeslijst. Havisten moeten acht boeken lezen en vwo'ers twaalf (waarvan drie voor 1880).

Het lezen van boeken is niet voor iedereen een plezier, maar om je diploma te behalen moet je het toch doen.

Als je hulp nodig hebt voor je Nederlandse literatuurexamen dan kun je de hulp inschakelen van een bijlesdocent Nederlands van Superprof. Zij kunnen je helpen bij de literatuurgeschiedenis, begrippen en ontwikkeling in het tijdvak van 1910 tot 1945. Ze kunnen je adviseren over je leeslijst, hoe je de boeken het beste kunt lezen en analyseren. Bovendien leren ze je samenvattingen te maken, die je vlak voor het examen snel nog even kunt nakijken. Je kunt al een bijlesdocent Nederlands vinden vanaf € 15,-! Bovendien is de eerste les meestal gratis!

 

>

Het platform dat privé leraren en leerlingen met elkaar verbindt

1e les gratis

Vond je dit artikel leuk? Laat een beoordeling achter!

5,00 (1 beoordeling(en))
Laden...

Marianne

Ik vind dat iedereen overal op de wereld recht heeft op onderwijs. Onderwijs geeft je een betere toekomst. Ik heb de mogelijkheid om mijn kennis te delen, zodat ik mensen van arm tot rijk, van jong tot oud misschien een helpende hand kan bieden om hun doel te bereiken. Dat is mijn ambitie!