In Nederland was rond 1880 de industrialisatie nog nauwelijks begonnen. In de ons omringende landen was dat wel het geval. De industriële revolutie begon in Engeland al rond 1750. Nederland begon in deze tijd echter sterk te veranderen.

In de loop van de periode 1880-1920 zien we de opkomst van moderne bankbedrijven, chemische industrie, elektrotechnische industrie en het industrieel grootbedrijf.

De industrialisatie zorgde voor nieuwe werkgelegenheid in de steden en voor nieuwe industriegebieden. De urbanisatie nam sterk toe.

Door de industrialisatie werden nieuwe groepen in de bevolking belangrijk, zoals geschoolde arbeiders in de industrie en middengroepen in de dienstensector.

Door de economische veranderingen nam de welvaart van de bevolking geleidelijk toe.

Tijdens de industrialisatie nam de urbanisatie sterk toe
De industrialisatie in Nederland kwam pas laar op gang ǀ Flickr.com - Robert Freitag
De beste leraren Nederlands (schoolvak) beschikbaar
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (6 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Melissa
5
5 (8 reviews)
Melissa
23€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kaylee
5
5 (7 reviews)
Kaylee
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (6 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Melissa
5
5 (8 reviews)
Melissa
23€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kaylee
5
5 (7 reviews)
Kaylee
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

Historische Context in de Periode 1880-1910

De toenemende industrialisatie zorgde op vele fronten voor een enorme bedrijvigheid: spoorwegen werden aangelegd en voor het vervoer werden de nodige kanalen gegraven. Ook de telegraaf en telefoon zorgden in deze periode voor een snellere communicatie. De opkomst van de stoomscheepvaart leidde tot betere contacten met de koloniale bezittingen. Door de voortschrijdende industrialisatie nam de verstedelijking toe.

De overheid begon in deze tijd haar greep op het leven van de Nederlanders te vergroten. Aan de andere kant kreeg de bevolking in toenemende mate de gelegenheid te participeren in de politiek. Daardoor kregen groepen de behoefte zich te organiseren en te emanciperen door de oprichting van eigen zuilen. Deze ontwikkeling wordt verzuiling genoemd. Tegenover het liberalistisch kapitalisme komt de arbeidersbeweging te staan.

De eerste socialistische partij die in Nederland wordt in 1881 opgericht is de Sociaal-Democratische Bond (SDB). Domela Nieuwenhuis is de eerste socialist in de Tweede Kamer. Vanwege de slechte verstandhouding met zijn collega's wordt Domela Nieuwenhuis echter anarchist en wendt hij zich af van de parlementaire politiek. In 1894 vindt een scheuring in de SDB plaats en wordt de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP) opgericht.

In de wetenschap was het positivisme belangrijk. Alleen ervaring, waarneming en proefondervindelijkheid kunnen geldige kennis opleveren.

Literaire Ontwikkelingen 1880-1910: Impressionisme, Naturalisme, de ‘Tachtigers’ en Socialisme

Impressionisme

In de schilderkunst verstaan we onder het impressionisme een subjectieve weergave van de werkelijkheid. Lijnen vervagen, licht en kleur worden heel belangrijk. Dit alles doet de kunstenaar om een bepaalde sfeer op te roepen. Bekende impressionistische schilders zijn Manet, Monet, Degas en Renoir. Wat schilders met verf doen, proberen schrijvers met woorden te bereiken.

Kenmerken Literair Impressionisme

  • Vaak een aspect van het Naturalisme;
  • Met name een poëziestroming, maar ook impressionistisch proza (Lodewijk van Deyssel en Louis Couperus);
  • Veel sfeer scheppende bijvoeglijke naamwoorden;
  • Gebruik maken van neologismen ((‘zilverkrulden’, ‘krulrinkeling’, ‘schubbige lachjes’ e.d);
  • Synesthesieën: de zintuigen op een bijzondere manier samen laten komen. Een waarneming in één zintuig levert ook meteen een andere, extra waarneming op; meestal in een ander zintuig. Letters die kleuren hebben, geluiden met een smaakje);
  • Ongebruikelijke woordkoppelingen (‘donkerglansde’, ‘licht-zwartte’, ‘goud-geel-waseming’);
  • Vervormen zinsbouw.

Naturalisme

Vanaf 1884 werden er romans van Zola in het Nederlands vertaald
Emile Zola is een bekende Franse naturalistiche schrijver ǀ Flickr.com - Zweegas Darling

Vanaf 1884 werden de romans van de Franse schrijver Émile Zola in het Nederlands vertaald. Zola wordt gezien als de belangrijkste vertegenwoordiger van het Naturalisme. Hij schreef wereldberoemde romans zoals: Le ventre de Paris, Les Rougon-Macquart, en Thérèse Raquin.

Het naturalisme is een logisch gevolg van het ontstaan van de psychologie en de evolutietheorie. In de psychologie dacht men het karakter van de mens alleen te kunnen verklaren door middel van het bestuderen van erfelijke factoren, opvoeding en milieu (determinisme). Naturalisten ontkennen dat de mens een vrije wil heeft. Het gevolg hiervan is dat in naturalistische romans het noodlot heel belangrijk is. Je toekomst/lot is bepaald, hoe je je er ook tegen verzet. Belangrijke vertegenwoordigers van het naturalisme in Nederland zijn Marcellus Emants, Lodewijk van Deyssel en Louis Couperus.

Kenmerken Naturalisme zijn o.a:

  • Religie bestaat niet: Er komen geen bovennatuurlijke zaken voor en de literatuur is geen les over hoe men moet leven;
  • Een zwak of ziek hoofdpersonage waar vaak een reden voor is. Er is ook aandacht voor erfelijke bepaaldheid;
  • Natuurlijke dialogen: De personages praten op een normale manier met elkaar, soms ook in dialekt;
  • Maatschappijkritiek: Kritiek op de maatschappij en de sociale omstandigheden;
  • Geloofwaardigheid: De schrijver probeert om zo goed mogelijk alles realistisch te maken. De plaatsen die beschreven zijn, hebben echt bestaan. Ook worden de sociale omstandigheden en het leven zo realistisch mogelijk geschreven;
  • Taboedoorbrekende seksualiteit;
  • Objectieve verteller. De ik-verteller is ongebruikelijk.

De Tachtigers

Waren er in de kunst al grote veranderingen gaande, in de  literatuur zien we een doorbraak met de oprichting van De  Nieuwe Gids. In dit tijdschrift stelden een aantal schrijvers dat zij Nederland zouden bevrijden van de gezapige kunst uit de 19e eeuw. Vooral het werk van nogal wat predikanten moest het ontgelden. De belangrijkste tachtigers waren Jacques Perk, Willem Kloos, Lodewijk van Deyssel, Herman Gorter, Albert Verwey, Frederik van Eeden en Jacobus van Looy.

Van Eeden was ook psychiater
De kleine Johannes is een symbolische vertelling over de levensfasen van de mens en de zoektocht naar geluk ǀ Flickr.com - michael_s_pictures

Enkele uitgangspunten van de 'Tachtigers' waren:

  • De schoonheid is het belangrijkst. Het is een esthetische beweging en ethische normen zijn onbelangrijk. Dit is het L'art pour L'art-beginsel;
  • Het individu is het belangrijkst en kunst moet volgens Kloos “de allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie” zijn.
  • Vorm en inhoud moeten één zijn. Elke gedachte of waarneming moet een eigen expressie krijgen. Woordkeus, ritme en beeldspraak moeten passen bij de gevoelens van de kunstenaar;
  • De zintuiglijke waarneming is erg belangrijk. Realisme, Naturalisme, Impressionisme en Sensitivisme worden daardoor belangrijk.

Socialisme

Al bij de 'Tachtigers' Herman Gorter en Frederik van Eeden zien we op een gegeven moment in hun leven belangstelling voor het opkomend socialisme.

Ook in het werk Henriëtte Roland Holst vinden zien we haar voorkeur voor het socialisme terug. Op 27-jarige leeftijd werd Roland Holst lid van de SDAP. Voor deze partij zal zij jaren actief blijven. Ze heeft op een gegeven moment lang getwijfeld tussen het communisme en de parlementaire democratie. Als zij in 1921 Rusland bezoekt, raakt ze enorm teleurgesteld in het communisme en is haar keuze gemaakt. Haar werk wordt daarna bovendien steeds religieuzer.

Een andere schrijver die zich sterk verbonden voelde met de arbeidersklasse is Herman Heijermans. Heijermans is vooral bekend geworden door zijn sociaal bewogen toneelstukken.

De beste leraren Nederlands (schoolvak) beschikbaar
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (6 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Melissa
5
5 (8 reviews)
Melissa
23€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kaylee
5
5 (7 reviews)
Kaylee
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Hannah
4,8
4,8 (13 reviews)
Hannah
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kate
5
5 (2 reviews)
Kate
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Lina
5
5 (7 reviews)
Lina
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Josca
4,9
4,9 (9 reviews)
Josca
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Joëlle
5
5 (9 reviews)
Joëlle
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Huib
5
5 (6 reviews)
Huib
39€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Melissa
5
5 (8 reviews)
Melissa
23€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Kaylee
5
5 (7 reviews)
Kaylee
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

Literatuur en haar Genres: De Verschillende Soorten Literatuur

  • Psychologische roman:Roman waarin het vooral de ontwikkeling van het innerlijk van de hoofdpersonen belangrijk is. Een voorbeeld hiervan is Van de koele meren des doods (1900) van Frederik van Eeden;
  • Familieroman: Roman waarin gebeurtenissen in verschillende generaties binnen een familie worden beschreven. Een voorbeeld hiervan is De boeken de kleine zielen (1901-1903) van Louis Couperus);
  • Streekroman: Roman waarin de landelijke omgeving grote invloed heeft op de ontwikkeling van de personages en de gebeurtenissen. De meeste streekromans dateren van na 1910. Bekende voorbeelden zijn: Het wassende water (1925) van Herman de Man en Sil de Standjutter (1940) van Cor Bruijn.

Auteurs en Titels

  • Marcellus Emants (1848–1923) was een Nederlandse schrijver. Hij is een van de weinige echte vertegenwoordigers van het Naturalisme in de Nederlandse letterkunde en wordt gezien als voorloper van de 'Tachtigers'. Emants gaat ervan uit dat je als mens je noodlot niet kan ontlopen. Je wordt bepaald door erfelijkheid en milieu.
    • Een nagelaten bekentenis;
    • Inwijding;
    • Fanny;
    • Juffrouw Lina;
    • Roman van een gezin.
  • Louis Marie Anne Couperus (1863–1923) was een Nederlandse schrijver en een van de eerste Nederlandse vertegenwoordigers van het literaire naturalisme. Verder schreef hij gedichten, sprookjes, historische romans, reisverhalen en columns. Erfelijkheid en milieu zijn erg belangrijk in:
    • Noodlot;
    • Extaze. Een boek van geluk;
    • De stille kracht;
    • Eline Vere;
    • Van oude menschen, de dingen die voorbijgaan.
Couperus schreef ook sprookjes, gedichten en reisverhalen
Couperus schreef boeken waarin erfelijkheid en milieu zijn erg belangrijk zijn ǀ Flickr.com - theonemandynasty
  • Jacques Perk (1859–1881) was een belangrijke Nederlandse dichter. Hij overleed al op 22-jarige leeftijd door een longaandoening.
    • Mathilde-cyclus (weerslag van zijn liefde voor Mathilde Thomas);
    • Iris (geschreven voor Joanna Blancke).
  • Willem Kloos (1859–1938) was een Nederlands dichter en belangrijk vertegenwoordiger van de ‘Tachtigers’. Hij is beroemd geworden door zijn sonnetten die hij publiceerde in 'De Nieuwe Gids'. Deze sonnetten gaan veel over verlangen naar liefde, trots, dood eenzaamheid en wereldverachting. Uit veel gedichten spreekt een romantisch levensgevoel en een aantal gedichten is nogal impressionistisch.
    • Verzen;
    • Sonnet V.
  • Karel Joan Lodewijk Alberdingk Thijm (1864-1952), pseudoniem Lodewijk van Deyssel werd ook wel ‘de leeuw van Tachtig’ genoemd. In zijn brochure ‘Nieuw Holland’ keert hij zich fel tegen de oudere generatie (tegen het naturalisme). Later richtte hij zich meer tot mystieke levenswaarden.
    • Een Liefde;
    • De kleine republiek;
    • De dood van het naturalisme;
    • Blank en geel;
    • Het leven van Frank Rozelaar.
  • Frederik van Eeden (1860–1932) was naast dichter en schrijver ook psychiater. Bovendien had hij ook belangstelling voor het opkomend socialisme.
    • De kleine Johannes;
    • Van de koele meren des doods;
    • Johannes Viator, Het boek van de liefde.
  • Herman Gorter (1864–1927) was dichter en medeoprichter van de Sociaal-Democratische Partij, de latere CPN.
    • Mei (impressionisme);
    • Verzen (socialisme);
    • Pan (viert de aanstaande proletarische revolutie en de komst van het communistische tijdperk).
  • Henriëtte Goverdine Anna Roland Holst-van der Schalk (1869–1952) was een Nederlandse dichteres en socialiste. Haar werk is te verdelen in lyrische- en dramatische poëzie en politiek werk.
    • Opwaartsche wegen (lyrisch);
    • De opstandelingen (dramatisch);
  • Herman Heyermans (1864-1924) was een Nederlands toneelschrijver. Daarnaast schreef hij ook honderden kleine verhaaltjes, Falklandjes, ontleend aan zijn pseudoniem Samuel Falkland. Een ander pseudoniem dat hij gebruikte was Koos Habbema.
    • Ghetto;
    • Op hoop van zegen;
    • In de Jonge Jan;
    • Eva Bonheur;
    • De Wijze Kater.

Hoe Kan Superprof je Helpen?

Het lezen van boeken is onderdeel van de wettelijke kerndoelen voor Nederlands en van de eindexameneisen havo/vwo. In het vmbo en de onderbouw van havo/vwo staan kennismaking met boeken en leesplezier voorop. In de bovenbouw van havo/vwo draait het om literatuurgeschiedenis en de leeslijst. Havisten moeten acht boeken lezen en vwo'ers twaalf (waarvan drie voor 1880).

Het lezen van boeken is niet voor iedereen een plezier, maar om je diploma te behalen moet je het toch doen.

Als je hulp nodig hebt voor je Nederlandse literatuurexamen dan kun je de hulp inschakelen van een bijlesdocent Nederlands van Superprof. Zij kunnen je helpen bij de literatuurgeschiedenis, begrippen en ontwikkeling in het tijdvak van 1880 tot 1910. Ze kunnen je adviseren over je leeslijst, hoe je de boeken het beste kunt lezen en analyseren. Bovendien leren ze je samenvattingen te maken, die je vlak voor het examen snel nog even kunt nakijken. Je kunt al een bijlesdocent Nederlands vinden vanaf € 15,-! Bovendien is de eerste les meestal gratis!

>

Het platform dat privé leraren en leerlingen met elkaar verbindt

1ste les gratis

Vond je dit artikel leuk? Laat een beoordeling achter!

5,00 (1 beoordeling(en))
Laden...

Marianne

Ik vind dat iedereen overal op de wereld recht heeft op onderwijs. Onderwijs geeft je een betere toekomst. Ik heb de mogelijkheid om mijn kennis te delen, zodat ik mensen van arm tot rijk, van jong tot oud misschien een helpende hand kan bieden om hun doel te bereiken. Dat is mijn ambitie!