Je weet waarschijnlijk wel dat de Romeinen Latijn spraken. Je weet waarschijnlijk ook dat de Italianen de nakomelingen van de Romeinen zijn.

Maar als je beide talen bestudeerd hebt, zul je vast gemerkt hebben dat ze heel veel van elkaar verschillen.

Hoe veranderde Latijn in de loop der jaren in Italiaans? En waarom veranderde het Latijn zo sterk tot het Italiaans dat we nu kennen? Wanneer stopte men met Latijn spreken - en waarom? Ontdek hier met ons de geschiedenis van het Italiaans.

Het is duidelijk dat er in de loop van 2.000 jaar veel kan gebeuren. Hopelijk biedt dit artikel de antwoorden die je zoekt.

De beste leraren Italiaans beschikbaar
Cristina
4,9
4,9 (29 reviews)
Cristina
27€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Ruben
4,9
4,9 (12 reviews)
Ruben
21€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Alessandro
4,8
4,8 (16 reviews)
Alessandro
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Francesca
5
5 (30 reviews)
Francesca
49€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Mimi
4,8
4,8 (5 reviews)
Mimi
50€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Chiara
4,9
4,9 (7 reviews)
Chiara
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Gaia
5
5 (8 reviews)
Gaia
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Valeria
5
5 (6 reviews)
Valeria
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Cristina
4,9
4,9 (29 reviews)
Cristina
27€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Ruben
4,9
4,9 (12 reviews)
Ruben
21€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Alessandro
4,8
4,8 (16 reviews)
Alessandro
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Francesca
5
5 (30 reviews)
Francesca
49€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Mimi
4,8
4,8 (5 reviews)
Mimi
50€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Chiara
4,9
4,9 (7 reviews)
Chiara
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Gaia
5
5 (8 reviews)
Gaia
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Valeria
5
5 (6 reviews)
Valeria
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

De geschiedenis van het Latijn: De oorsprong van de taal

Het Latijn is afkomstig van de Italische talen. De Italische talen werden doorgaans gesproken in wat nu Italië is. Hier lees je meer over de geschiedenis van de Italiaanse taal.

Latijn was nooit de enige taal die in de streek gesproken werd. Sterker nog, het hele gebied was de thuisbasis van talloze volkeren en talen.

De Italiaanse taal werd voorafgegaan door honderden andere talen
Italië is altijd een voedingsbodem voor taal geweest. (Bron: Unsplash.com)

Laten we teruggaan naar de 6e eeuw voor Christus.

De Italische volkeren waarover het hier gaat, woonden in het midden en het zuiden van Italië. In die tijd stond deze streek bekend als Latium. Dit gebied is tegenwoordig de thuisbasis van het Vaticaan.

De Italische talen zijn, net als bijna alle talen die in Europa gesproken worden, familie van de Indo-Europese talen. Hiertoe behoren veel talen die sindsdien verdwenen zijn, maar ook talen als het Italiaans, Frans, Portugees, Spaans en Roemeens.

Merk op dat, hoewel de Italische talen vooral gesproken werden rond wat we nu Italië noemen, de sprekers van de Italische talen niet oorspronkelijk uit Italië afkomstig waren.

Volgens historici emigreerden ze rond 1500 n.Chr. uit de Balkan. Sommige specialisten vermoeden dat de groep die vóór hen Italië bezette de Ligures waren, waarvan men vermoedt dat het een Italo-Keltisch volk is.

Vóór de stichting van Rome in 753 n.Chr. gelooft men dat de Italische talen sterk beïnvloed werden door het Grieks en het Estruskisch.

Toen Rome opgericht werd, was het enorm belangrijk voor de verspreiding van de Latijnse taal in de hele streek. Het Latijn erfde 6 van de 8 grammaticale naamvallen van de Indo-Europese talen.

Dit zijn onder andere:

  • De genitief: wordt gebruikt voor bezit
  • De vocatief: wordt gebruikt om mensen aan te spreken of te roepen
  • De accusatief: wordt gebruikt voor het lijdend voorwerp van het werkwoord
  • De datief: wordt gebruikt voor zelfstandige naamwoorden die naar of voor iets zijn
  • De ablatief: wordt gebruikt met zelfstandige naamwoorden die door, met, of van iets zijn
  • De nominatief: wordt gebruikt voor het onderwerp van het werkwoord

Wil je ook kennis opdoen van de moderne Italiaanse taal? Volg gerust een cursus Italiaans!

Klassiek Latijn en Vulgair Latijn

Voor we het over Klassiek en Vulgair Latijn hebben, moeten we eerst kijken naar het Oud Latijn, dat gesproken werd tot rond de 1e eeuw v.Chr.

Het Oud Latijn: De evolutie en het verval

Na de stichting van Rome en de uitbreiding ervan, verspreidde het Latijn zich over de bezette gebieden.

Dankzij de kolonisatie reikte het tot aan de grenzen van West-Europa, Klein-Azië, en Noord-Afrika.

In Italië vind je talloze restanten van de Romeinen
De Romeinen lieten meer achter dan alleen woorden. (Bron: Unsplash.com)

Tegen de 3e eeuw v.Chr. was het Latijn de officiële taal van de Romeinse Republiek. Het werd gebruikt door het Romeinse bestuur, maar ook voor recht, politiek en godsdienst. Hoewel het samen met Griekse dialecten voorkwam, nam het Latijn snel de overhand over de andere talen. Dit kwam omdat de leiders hun volk verboden om Grieks te spreken, ten gunste van het Latijn.

Het Klassiek Latijn beleefde zijn gouden eeuw tussen 75 v. Chr. en 14 n. Chr. toen de Latijnse literatuur een belangrijke rol speelde in de verspreiding ervan. De twee daarop volgende eeuwen zou je de zilveren eeuw van het Klassiek Latijn kunnen noemen.

Hoewel Rome verantwoordelijk was voor de verspreiding van het Latijn, leidde de val van het West-Romeinse Rijk tot het verval ervan.

Hoe gingen we van het Klassiek Latijn naar het Vulgair Latijn?

Voordat de Hunnen vanuit het Oosten kwamen en een migratie naar het Westen afdwongen, was het Romeinse Rijk al aan het verzwakken. In de 5e eeuw namen enkele Germaanse volkeren gebieden in Italië in bezit. Het Oost-Romeinse Rijk, ook bekend als het Byzantijnse Rijk, doorstond de aanvallen en daar begon de Griekse cultuur zich te verspreiden.

Het Latijn nam echter slechts in geringe mate af. Het Latijn is een harde noot. Het kan tegen een stootje. In plaats van te verdwijnen, transformeerde het zichzelf toen het in contact kwam met andere talen (zoals de Germaanse talen).

Bovendien werd het Klassiek Latijn gebruikt door leiders, intellectuelen, en schrijvers. De kolonisten en soldaten daarentegen spraken het Vulgair Latijn, dat ook Volkslatijn genoemd wordt. Denk aan het verschil tussen standaard Engels - gebruikt door politici en academici en in geschreven teksten - en de taal die we werkelijk spreken: er is nogal wat verschil.

Doe kennis op zowel over Latijn als het moderne Italiaans, volg je cursus Italiaans met een expert op dit gebied!

Vulgair Latijn

Uit het Vulgair Latijn ontstonden een aantal verschillende talen: namelijk de Romaanse talen en het Italiaans.

Omdat het Klassiek Latijn al in de 2e eeuw in verval raakte, werd het minder belangrijk, in tegenstelling tot het Vulgair Latijn. Schriftgeleerden en klerken begonnen zelfs burgerlijke en religieuze documenten te herschrijven in Vulgair Latijn, dat vervolgens het Klassiek Latijn zou verdringen.

Het Klassiek Latijn (dat niet door het volk gebruikt werd) raakte in verval toen het rijk ineenstortte. Omdat de banden tussen Rome en de andere steden complex waren, brak het taalgebiedin stukken, aangezien er geen gestandaardiseerde vorm van de taal was die de mensen konden gebruiken. De Romeinen brachten echter wel het Latijnse alfabet in gebruik, dat nu door talloze talen over de hele wereld gebruikt wordt. Italiaans is alvast wereldberoemd.

De beste leraren Italiaans beschikbaar
Cristina
4,9
4,9 (29 reviews)
Cristina
27€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Ruben
4,9
4,9 (12 reviews)
Ruben
21€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Alessandro
4,8
4,8 (16 reviews)
Alessandro
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Francesca
5
5 (30 reviews)
Francesca
49€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Mimi
4,8
4,8 (5 reviews)
Mimi
50€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Chiara
4,9
4,9 (7 reviews)
Chiara
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Gaia
5
5 (8 reviews)
Gaia
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Valeria
5
5 (6 reviews)
Valeria
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Cristina
4,9
4,9 (29 reviews)
Cristina
27€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Ruben
4,9
4,9 (12 reviews)
Ruben
21€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Alessandro
4,8
4,8 (16 reviews)
Alessandro
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Francesca
5
5 (30 reviews)
Francesca
49€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Mimi
4,8
4,8 (5 reviews)
Mimi
50€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Chiara
4,9
4,9 (7 reviews)
Chiara
15€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Gaia
5
5 (8 reviews)
Gaia
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Valeria
5
5 (6 reviews)
Valeria
25€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

Het Latijn tot in de Renaissance

Met de komst van nieuwe volkeren door de eeuwen heen evolueerde het Latijn.

Tegen de 5de eeuw was er een invasie van de Ostrogoten in Italië. In de 6e eeuw waagden de Longobarden hun kans. De Franken, onder het bewind van Karel de Grote, kwamen naar Italië in de 8e eeuw. Ook moeten we vermelden dat Zuid-Italië ooit in handen was van het Byzantijnse Rijk en de Islamieten.

Door het grote aantal verschillende culturen nam de taal nieuwe termen aan.

Het middeleeuws Latijn

Tussen de 9e en 14e eeuw was er het middeleeuws Latijn. Hoewel Latijn steeds minder populair werd, gebruikten priesters en intellectuelen het nog steeds. Ze voegden er nieuwe termen uit het Hebreeuws en Grieks aan toe.

En zo ontstond in de Middeleeuwen een vreemd verschijnsel waarin, hoewel niemand de taal echt sprak - aangezien ze eerder de regionale afleidingen van het Latijn spraken - de Kerk en het Heilige Roomse Rijk (de macht van Karel de Grote) de taal alleen gebruikten voor al hun officiële correspondentie en verslagen. Sterker nog, Karel de Grote bevorderde het gebruik van de Latijnse taal en literatuur in wat later bekend werd als de Karolingische Renaissance.

Bijgevolg verspreidde de 'dode' taal zich in gebieden waarin nooit Latijn gesproken was, zoals de Duitse staten. Dit was het gevolg van het feit dat het Heilige Roomse Rijk waarover Karel de Grote regeerde nieuwe staten veroverde - en dus moesten ambtenaren en autoriteiten in zijn uitgebreide koninkrijk de wensen van de keizer volgen.

Toch veranderde in deze periode de aard van het Latijn: De Latijnse grammatica, uitspraak, zinsbouw en woordenschat evolueerden allemaal, met verschillende gebruikers, contacten met allerlei volkstalen, en een tendens naar meer duidelijkheid, zoals bijvoorbeeld het gebruik van het voorzetsel.

Renaissance Latijn

Tijdens de Renaissance (tussen de 14e en de 16e eeuw) zien we de ontwikkeling van een culturele stroming die bekend staat als het Renaissance humanisme.

Dit was een beweging die aansloot bij het bredere project van de Renaissance en de 'wedergeboorte' van klassieke vormen, waarbij veel aandacht besteed werd aan de studie van de klassieke oudheid. Degenen die bij de beweging betrokken waren - zoals Petrarca, Boccaccio, en Bracciolini - waren vaak verzamelaars van antieke manuscripten, en stonden erom bekend dat ze klassieke modellen propageerden voor de kunst en literatuur van die tijd.

Het Latijn dat ze bestudeerden en bevorderden werd echter afgezet tegen wat middeleeuws Latijn was: ze hielden niet zozeer van het toenmalige Latijn met al zijn veranderingen en ontwikkelingen, maar veeleer van het 'juiste' Latijn dat door de oude Romeinen gesproken werd. Zo keken ze bijvoorbeeld naar schrijvers als Cicero en Vergilius als hun grote voorbeeld.

Het belang van deze beweging kan niet overschat worden - aangezien in heel Europa Latijn werd onderwezen in de humanistische stijl. Je ziet dat mensen als Shakespeare en Christopher Marlowe in Londen het Latijn van Vergilius moesten leren.

Deze taal werd bekend als Renaissance Latijn - en, hoewel ze nooit door het volk werd gesproken, werd ze toch gedurende de hele periode gebruikt door diplomaten, kunstenaars, politici en filosofen.

De geboorte van het Italiaans

We weten dat op een gegeven moment de Italiaanse taal de plaats innam van het geschreven en gesproken Latijn.

Placiti Cassinesi

De vroegste documenten van geschreven Italiaans stammen uit de late tiende eeuw - en die zijn niet al te bijzonder. Het betreft juridische documenten over een geschil tussen enkele kloosters en een landeigenaar ongeveer vijftig mijl ten zuiden van Rome.

In plaats van in het Latijn - waarin de meeste andere juridische documenten in deze tijd nog geschreven werden - zijn deze teksten, bekend als de Placiti Cassinesi, in een volkstaal geschreven. Ze vertonen een duidelijk verschil met het Latijn, waarbij van de Latijnse grammatica wordt afgeweken, met andere spellingen en zinsbouw, maar ook met nieuwe woorden. Het dialect waarin ze geschreven werden, ontstond regelrecht uit het vulgair Latijn dat we hierboven bespraken.

De Renaissance en de Italiaanse volkstaal

De Renaissance en Florentijnse schrijvers als Dante, Boccaccio en Petrarca vormen een belangrijk keerpunt in de dood van het Latijn als dé cultuurtaal in Europa.

Terwijl deze schrijvers de klassieke cultuur en het Latijn propageerden als toonbeeld en maatstaf van literaire kwaliteit - en hoewel ze ook in het Latijn schreven - waren deze schrijvers ook de eersten die poëzie in de plaatselijke volkstaal schreven.

De Italiaanse taal heeft veel te danken aan Dante
Dante's Goddelijke Komedie is één van de werken die verantwoordelijk zijn voor de eenwording van het Italiaanse taallandschap. (Bron: Wikimedia Commons)

Laat je veel meer vertellen over geboorte van de Italiaanse taal bij het volgen van cursus Italiaans!

De goddelijke komedie van Dante

Dankzij zijn werk De goddelijke komedie is Dante één van de voorvaderen van het Italiaans. De Florentijnse schrijver wilde door iedereen begrepen worden en niet alleen door de elite. Dit werk was één van de eerste gedichten ooit die in het Italiaans geschreven werden.

Hij schreef in het Florentijns, een sub-dialect van het Toscaans dialect, en leende woorden uit het Latijn, Frans, Lombardisch en Provençaals. Zijn doel was om aan te tonen dat de alledaagse taal even edel kon zijn als het Latijn - en zijn werk De vulgari eloquentia (ironisch genoeg een verdediging van het nut om de volkstaal in het Latijn te schrijven) verklaarde zijn keuze hiervoor.

Zijn gok loonde, want een aantal andere dichters volgde in zijn voetsporen - onder wie Petrarca. Geïnspireerd door deze volkspoëzie, weken ook schrijvers in heel Europa af van het Latijn: Geoffrey Chaucer en John Gower zijn daar goede voorbeelden van.

Het eerste Italiaanse woordenboek

Maar het 'Italiaans' bestond op dit moment nog lang niet. Dante schreef in een dialect - op een schiereiland waar er bijna duizend zulke dialecten bestonden.

Pas in 1612 werd het eerste Italiaanse woordenboek gepubliceerd, door een instelling in Rome die de Academia della Crusca heette. Hun Vocabolario degli Accademici della Crusca, één van de eerste woordenboeken ter wereld, was een poging om het Florentijnse dialect (de taal waarin Dante schreef) te formaliseren. Dit werd later de basis voor het standaard Italiaans.

Omdat Firenze zo'n belangrijke stadstaat was in de tijd van Dante tot in de zeventiende eeuw, bleek dit Toscaanse dialect het meest bepalend te zijn voor de ontwikkeling van de Italiaanse taal. Ook nu nog is het Italiaans op dit dialect gebaseerd - net zoals het 'standaard' Engels gebaseerd is op het dialect dat rond Londen gesproken werd.

Doe kennis op over de Italiaanse woordenschat - start met een cursus Italiaans!

Het moderne Italiaans

Tegen 1861, toen Italië eindelijk als land verenigd werd, sprak nog maar 2,5% van de bevolking Italiaans. Overal werden nog regionale dialecten gesproken.

Toen het land een politieke unie inging, werd het 'Italiaans' de taal van de staat - en daarmee ook de gemeenschappelijke taal van alle mensen op het schiereiland.

Men vermoedt dat Alessandro Manzoni's roman De Verloofden, gepubliceerd in 1827, de basis legde voor het moderne Italiaans. Lees hier alles over de Italiaanse taal in een notendop.

Hoe komt het dat de Katholieke Kerk Latijn spreekt?

Beetje bij beetje werd het Latijn de taal van de religie in plaats van die van het volk. Terwijl we na de 16e eeuw de term Nieuw Latijn (of Neo-Latijn) gebruiken om het Latijn dat in de internationale wetenschap gebruikt wordt aan te duiden, gebruiken we 'Kerkelijk Latijn' voor het Latijn dat door de Katholieke Kerk gesproken wordt.

Maar nu wordt Latijn alleen nog maar in het Vaticaan als officiële taal gesproken. De reden daarvoor is dat de Kerk in de Middeleeuwen één van de belangrijkste voorvechters van het Latijn was. Een deel van de eis van de Reformatie in de zestiende eeuw was dat kerkelijke plechtigheden in de volkstaal zouden worden uitgevoerd.

Daardoor is er in de Rooms Katholieke Kerk een sterke voorkeur voor het Latijn. Pas in de jaren 1960 stond de Kerk toe dat de mis werd opgedragen in andere talen dan het Latijn! Maar ook nu nog worden alle officiële documenten in het Latijn geschreven.

Merkwaardig genoeg spreken ze in het Vaticaan weliswaar Latijn, maar is de uitspraak gebaseerd op het Italiaans - ze verschillen dus misschien niet zo veel van elkaar!

Niet alleen de Italiaanse taal, maar ook het alfabet stamt af van het Latijn
Het Latijn schonk ons ook ons alfabet. (Bron: Unsplash.com)

Waarom zou je Latijn leren?

Ook vandaag nog leren mensen Latijn, en niet alleen degenen die in de katholieke kerk werken, en ook niet degenen die gekozen hebben voor een studie klassieke geschiedenis of de geschiedenis van middeleeuws of vroegmodern Europa. Hier lees je alvast meer over Italiaans voor beginners.

Op veel scholen krijgen kinderen nog steeds les in Latijn.

Latijn is nog niet uitgestorven - en het komt vaak van pas.

Het kan je helpen om Je eigen taal beter te begrijpen.

Als je van de Italiaanse cultuur en de lingua italiana houdt, dan begrijp je hoe Latijn je kan helpen met je Italiaanse lessen. Zo kun je Italiaans leren op school of via een cursus Italiaans. Je kunt ook online Italiaans leren - op die manier begrijp je ook waarom er bijzondere regels in de taal te vinden zijn, aangezien je zult merken dat alle onregelmatigheden van de taal recht uit het Latijn komen.

Het kan je echter ook helpen om Frans, Portugees, Roemeens, of één van de Italiaanse dialecten beter te begrijpen - zelfs Nederlands, een taal die in een wellicht verrassend grote mate door het Latijn beïnvloed werd. Als je geïnteresseerd bent in grammatica, etymologie (de geschiedenis van de betekenis van woorden), of zinsbouw - zo'n beetje elk aspect van de taalkunde - dan is kennis van het Latijn vrij essentieel.

Ontwikkel je kennis van de geschiedenis - en ook de geschiedenis van de literatuur

Lessen Latijn helpen je niet alleen met je kennis van de taal. Ze kunnen je echter ook helpen om de oudheid beter te begrijpen.

Bij je studie Latijn bekijk je de belangrijkste teksten die in de taal geschreven zijn. Dit zijn toevallig ook enorm belangrijke historische documenten die ons helpen begrijpen wat er toen in hemelsnaam in de wereld aan de hand was. Het is onmogelijk om de Romeinen uitvoerig te bestuderen - of de oudheid in het algemeen - zonder een behoorlijk goed inzicht in de Latijnse taal. 

>

Het platform dat privé leraren en leerlingen met elkaar verbindt

1e les gratis

Vond je dit artikel leuk? Laat een beoordeling achter!

5,00 (1 beoordeling(en))
Laden...

Dieter

Fanatiek reiziger, schrijver en levensgenieter. Actief voor Superprof sinds 2020.