Wanneer en hoe is dansen ontstaan? Een precies begin kennen we niet: mensen dansten waarschijnlijk al in de prehistorie, maar beweging laat weinig directe sporen na. Rotstekeningen, voorwerpen en later geschreven bronnen laten zien hoe dans door de eeuwen heen werd gebruikt bij rituelen, feesten, ontmoeting en voorstellingen.
De geschiedenis van dansen is geen rechte lijn van ‘primitief’ naar ‘beter’. Oude en nieuwe vormen blijven naast elkaar bestaan en beïnvloeden elkaar. Hieronder volgen we belangrijke ontwikkelingen van de prehistorie tot de digitale danscultuur. De periode-indeling sluit vooral aan bij Europa; voorbeelden uit andere gebieden laten zien dat dans een veel bredere geschiedenis heeft.
🗓️ Geschiedenis Dansen in Vogelvlucht
Prehistorie
Rotstekeningen geven aanwijzingen; een uitvindingsjaar ontbreekt.
Oudheid, tot ca. 500
Dans bij ceremonies, feesten en theater in onder meer Egypte en Griekenland.
Ca. 500–1500
Middeleeuwse kring-, ketting- en andere sociale dansen.
Ca. 1400–1700
Renaissance en barok: dansmeesters, handleidingen en hofballet.
18e–19e eeuw
Verhalend ballet, romantische voorstellingen en ontwikkeling van spitzentechniek.
Vanaf ca. 1900
Moderne dans onderzoekt nieuwe manieren van bewegen.
Vanaf ca. 1950
Hedendaagse dans, mengvormen en vernieuwing van het podium.
Late 20e eeuw–nu
Videoclips, internet en sociale media verspreiden dans over grenzen.
De perioden overlappen: een stijl verdwijnt niet zodra een nieuwe opkomt. Bovendien zijn geschreven handleidingen vooral bewaard uit kringen die toegang hadden tot onderwijs en drukwerk. Voor alledaagse dans zijn de bronnen vaak schaarser. Met die beperking in gedachten kun je beter beoordelen wat een oude afbeelding of een moderne reconstructie werkelijk laat zien.
Op zoek naar dansles in Nederland?
Dans in de Prehistorie: een Oorsprong Zonder Begindatum
De vraag wanneer is dansen ontstaan heeft geen antwoord in de vorm van één jaartal. Een dansbeweging verdwijnt zodra zij is uitgevoerd. Voor kennis over dansen uit deze periode gebruiken archeologen indirect bewijs: afbeeldingen van menselijke houdingen, gebruiksvoorwerpen en de context waarin ze zijn gevonden. Niet elke afgebeelde houding bewijst dat iemand danste.
Bhimbetka in India is een belangrijk voorbeeld van een gebied met rotsschilderingen uit verschillende perioden. UNESCO beschrijft afbeeldingen vanaf het mesolithicum tot in historische tijden. De ouderdom van menselijke bewoning is niet automatisch de ouderdom van iedere schildering, laat staan van de eerste dans.
Een rotsschildering kan iets laten zien over houding, groepsvorming en activiteit. Het ritme, de volgorde van bewegingen en de bedoeling zijn daarmee meestal niet te reconstrueren. Een exact ‘eerste dansjaar’ blijft dus onbekend.
Ook de vaak besproken figuur uit de grot Les Trois-Frères in Frankrijk laat zien hoe lastig interpretatie is. Een bijzondere houding of dierlijke vermomming is niet voldoende om de precieze handeling vast te stellen. Uitspraken dat dans zeker vóór gesproken taal bestond, gaan verder dan het beschikbare bewijs.
Wie meer over dansen wil weten, kan daarom het beste onderscheid maken tussen een aannemelijke functie en een bewezen gebeurtenis. Samen bewegen kan verbondenheid, ritueel of vermaak ondersteunen. Welke van die functies bij een specifieke prehistorische voorstelling hoorde, is niet altijd te achterhalen.
Hier vind je danslessen Amsterdam.
Dansen Geschiedenis: Egypte en Griekenland
In het oude Egypte geven afbeeldingen en voorwerpen duidelijker zicht op muziek en dans. Dansers traden op bij feesten en ceremonies; sommige voorstellingen tonen opvallende houdingen, evenwicht en lenigheid. Een Egyptisch beeldje van een dansleider in de collectie van het Metropolitan Museum dateert uit het Middenrijk, circa 1950–1885 vóór Christus.
De verschillende soorten dans uit de oudheid hadden niet allemaal hetzelfde doel. In Griekse contexten maakten dans en zang bijvoorbeeld deel uit van het koor in het theater. Ook religieuze vieringen, waaronder feesten rond Dionysus, kenden dans. Het huidige onderscheid tussen concert, toneel en dansvoorstelling past daarom niet zonder meer op het verleden.
De schrijver Lucianus van Samosata verdedigde in de tweede eeuw na Christus de kunst van de dans in zijn werk Over de dans. Zijn tekst laat zien dat er al vroeg over de betekenis en kwaliteit van dans werd gediscussieerd. Een mythisch oorsprongsverhaal uit zo’n tekst is wel iets anders dan archeologisch bewijs.
Leeftijd, gender en maatschappelijke positie konden bepalen wie deelnam en welke rol iemand kreeg. Langzame, plechtige bewegingen en energieke groepsdansen konden naast elkaar voorkomen. Toch kennen we niet van iedere beschreven dans de exacte passen. Moderne uitvoeringen combineren daarom vaak bronnenonderzoek met artistieke interpretatie.
Volg hier bachata lessen.
Dansen in de Middeleeuwen: Samen Zingen en Bewegen
Tussen ongeveer 500 en 1500 verdween dans niet uit Europa. Mensen bewogen op feesten, bij het hof en in gemeenschappen. Er bestond kritiek van kerkelijke autoriteiten op bepaalde gelegenheden en gedragingen, maar de voorstelling van één algemeen verbod op iedere dans is te eenvoudig.
De combinatie van dans en muziek is goed herkenbaar bij de carole, een kring- of kettingdans waarbij zang een rol kon spelen. Ook namen als tresque, estampie, ductia en saltarello komen in de geschiedenis van middeleeuwse dans en dansmuziek voor. Hun precieze uitvoering is niet in alle gevallen bekend.
📜 Dansen Informatie uit Bronnen
Afbeeldingen, teksten en muziek geven informatie over deelnemers, gelegenheden en dansnamen.
👣 Dansen Geschiedenis Reconstrueren
Bij ontbrekende pasbeschrijvingen vullen uitvoerders details in. Een reconstructie is dus geen filmopname van vroeger.
Een dansnaam bewijst niet dat iedereen op dezelfde manier bewoog. Plaats, periode en gezelschap maakten verschil, en sommige termen verwijzen vooral naar muziek. Gedetailleerdere Europese pasbeschrijvingen verschijnen in de vijftiende eeuw. Dat maakt de overgang naar de renaissance beter te onderzoeken dan veel eerdere alledaagse danspraktijken.
Je kunt vandaag bij gespecialiseerde groepen en workshops met historische dans kennismaken. Daar leer je samen bewegen, patronen herkennen en luisteren naar oude muziek. Vraag gerust op welke bronnen een uitvoering is gebaseerd: juist het verschil tussen zekerheid en interpretatie maakt zo’n les interessant. Je hoeft daarvoor geen professionele danser te zijn.
Hier vind je dansles Rotterdam.
Geschiedenis Dansen: Renaissance en Barok
Vanaf de vijftiende eeuw verschijnen in Italië praktische beschrijvingen van hofdans. Dansmeesters onderwezen passen, houding, omgangsvormen en ruimtelijke patronen. Wie uitspraken over dans leest, merkt hoe vaak beweging wordt verbonden met opvoeding, schoonheid of karakter. In de renaissance kreeg dans aan het hof een plaats binnen die bredere culturele vorming.
In de zestiende eeuw maakten gedrukte handleidingen danskennis beter overdraagbaar. Fabritio Caroso publiceerde Il ballarino in 1581; Thoinot Arbeau’s Orchésographie verscheen in 1589. Zulke boeken combineren beschrijvingen met muziek en soms afbeeldingen. Ze helpen onderzoekers om niet alleen over dans te lezen, maar ook concrete bewegingen te reconstrueren.
In de zeventiende eeuw werd het Franse hof belangrijk voor de ontwikkeling van ballet. Koning Lodewijk XIV danste zelf; componist Jean-Baptiste Lully werkte mee aan de muziekcultuur rond het hof. De geschiedenis van dansen laat hier zien hoe kunst, opleiding en politieke uitstraling met elkaar verbonden konden zijn.
Hofdans en volksdans bleven ondertussen naast elkaar bestaan. De geschreven bronnen geven relatief veel informatie over dansen uit welgestelde kringen. Ze vertellen minder volledig hoe andere groepen leerden en bewogen. De overgang van gezamenlijke hofdans naar professioneel podiumballet verliep bovendien geleidelijk, met uitwisseling tussen landen en makers.
Ballet in de Achttiende en Negentiende Eeuw
De wortels van het klassieke ballet liggen dus vóór de achttiende eeuw. In die eeuw kreeg vooral het verhalende ballet nieuwe impulsen. Jean-Georges Noverre pleitte ervoor dat beweging, expressie, muziek en toneelbeeld samen een begrijpelijke dramatische handeling vormden. Zijn Lettres sur la danse et sur les ballets verschenen in 1760.
Deze benadering wordt verbonden met het ballet d’action. Dansers moesten meer kunnen uitdrukken dan sierlijke patronen. Kostuums en het gebruik van maskers werden daardoor onderwerp van discussie: wat helpt het publiek om een personage of emotie te begrijpen? Bij dit verhalende ballet dienen techniek en vormgeving het drama.
In de negentiende eeuw werd romantisch ballet belangrijk, met bovennatuurlijke wezens, dromen en onbereikbare verlangens als bekende thema’s. Ook de spitzentechniek ontwikkelde zich. Dat is iets anders dan demi-pointe: daarbij komt de hiel omhoog en rust het gewicht op de bal van de voet. Bij pointe draagt de danser het gewicht op de teenpunten in daarvoor bedoelde schoenen.
De ballerina Marie Taglioni werd een van de bekendste figuren uit de dansgeschiedenis. Zij danste in 1832 de titelrol in La Sylphide, in een choreografie van haar vader Filippo Taglioni. Haar optreden hielp het beeld van de lichte, haast zwevende romantische ballerina bepalen. Haar naam is daardoor sterk verbonden met het romantische ballet.
Ook mannelijke dansers, docenten en choreografen bleven een belangrijke rol spelen. Training en repertoire veranderden per theater en land. De klassieke techniek werd een blijvend vertrekpunt voor latere makers, ook voor wie haar grenzen wilde onderzoeken. Die combinatie van voortzetting en vernieuwing loopt door tot in de moderne dans.
Moderne Dans: Vernieuwing Vanaf circa 1900
Rond het begin van de twintigste eeuw zochten dansers nieuwe bewegingsmogelijkheden naast de bestaande ballettradities. Isadora Duncan en later Martha Graham zijn bekende namen. Hun benaderingen verschillen, maar aandacht voor expressie, adem, gewicht en de beweeglijkheid van het bovenlichaam werd belangrijk. Moderne dans is daarmee een historische verzamelnaam, niet simpelweg iedere dans die vandaag wordt gemaakt.
In 1926 startte Graham haar eigen gezelschap en school in New York. Een concreet ijkpunt binnen de moderne dans.
Graham ontwikkelde een eigen techniek en een uitgebreid repertoire. Andere makers werkten weer met andere ideeën over ritme, ruimte en expressie. Er ontstond dus geen enkele methode die alle moderne dans verving. Bovendien stond de ontwikkeling niet los van muziek, theater, maatschappelijke veranderingen en de artistieke uitwisseling tussen landen.
Bij het werk van dansers en choreografen gaat het om keuzes: waar begint een beweging, hoe verdeelt een groep zich door de ruimte en welke spanning ontstaat tussen muziek en lichaam? Improvisatie kan materiaal opleveren, maar een voorstelling kan daarna juist heel precies worden vastgelegd. Vrijheid in vorm vraagt nog steeds om techniek en oefening.
Jazzdans, tap en sociale dansvormen ontwikkelden zich eveneens verder, met belangrijke bijdragen uit Afro-Amerikaanse tradities. Ze zijn niet allemaal subcategorieën van dezelfde moderne podiumdans. Bij informatie over dansen helpt het daarom om de historische stroming, de sociale omgeving en het concrete genre apart te benoemen.
Hedendaagse Dans: Onderzoek en Mengvormen Vanaf circa 1950
Na de Tweede Wereldoorlog ontstonden nieuwe samenwerkingen en experimenten met beweging en voorstelling. Hedendaagse dans kan voortbouwen op ballet en moderne technieken, maar ook andere invloeden toelaten. De grenzen zijn beweeglijk: niet ieder gezelschap of iedere docent gebruikt de term precies hetzelfde.
Hedendaagse dans bouwt voort op modern en klassiek, maar is vrijer, onderzoekend en voortdurend in beweging.
Nederlands Dans Theater, ‘Moderne dans of hedendaagse dans?’
Nederlands Dans Theater, opgericht in 1959, is een Nederlands voorbeeld van een gezelschap dat nieuw werk ontwikkelt en ruimte biedt aan verschillende makers. Zo krijgt de dansgeschiedenis niet alleen vorm door bewaarde meesterwerken, maar ook door nieuwe producties en veranderende manieren van samenwerken.
Bij hedendaagse dans kunnen grondwerk, contact tussen dansers, improvisatie, alledaagse bewegingen en theatrale elementen een rol spelen. Dat zijn mogelijkheden, geen verplichte ingrediënten. Een maker kan bewust met muziek meebewegen, ertegenin werken of stilte gebruiken. Ook een zeer vrije voorstelling kan een strakke choreografie hebben.
De vraag ‘hoe is dansen ontstaan?’ kun je ook stellen bij een hedendaagse voorstelling. Om de oorsprong van de bewegingen te begrijpen, moet je meerdere lijnen volgen. Oude technieken blijven beschikbaar, nieuwe ideeën veranderen het gebruik ervan en dansers brengen hun eigen ervaring mee. Verschillende stijlen beïnvloeden elkaar en blijven naast elkaar bestaan.
Dans in Film, Videoclips en de Digitale Tijd
Vanaf de twintigste eeuw maakten film en televisie dans zichtbaar voor een groot publiek. Later kwamen videoclips, online lessen en sociale media erbij. Beelden kunnen bewegingen snel verspreiden, maar het verhaal achter een stijl raakt daarbij soms uit beeld. Niet iedere populaire challenge is een compleet nieuw genre.
Judson Laipply werd online bekend met Evolution of Dance. Zijn video uit 2006 laat op humoristische wijze herkenbare bewegingen uit de populaire cultuur achter elkaar zien. Het is een medley met een eigen selectie, geen volledige wereldgeschiedenis van dans. De robot, twist en andere herkenbare verwijzingen werken vooral doordat kijkers de muziek en bewegingen al kennen.
Ook bekende dansfilms laten zien hoe camera, montage en verhaal de indruk van een dans veranderen. Een filmfragment toont niet altijd de volledige choreografie in één ononderbroken opname. Kijk daarom zowel naar de dansers als naar de manier waarop de voorstelling voor de camera is gemaakt.
Dansscholen bieden tegenwoordig uiteenlopende lessen: ballet, tap, tango, salsa, hiphop, cha-cha-cha, swing, flamenco, bachata, oosterse dans, dancehall en stijldansen. Daarnaast bestaan dansfitness en trainingen rond specifieke technieken. Deze opsomming is geen rij stijlen die allemaal pas in de twintigste eeuw zijn ontstaan; ieder genre heeft een eigen achtergrond.
Televisiemedleys zoals die van Jimmy Fallon en Will Smith over hiphop, of de ‘mom dancing’ met Michelle Obama, gebruiken eveneens herkenning en humor. Net als een korte internetvideo kunnen ze nieuwsgierig maken, maar ze vervangen geen onderzoek naar de gemeenschappen waar bewegingen vandaan komen. Voor informatie over dansen blijven context en bron dus belangrijk.
Wanneer is dansen ontstaan? Het begin blijft onbekend, maar de ontwikkeling wordt door de eeuwen heen steeds beter zichtbaar. De geschiedenis van dansen verbindt rituelen, sociale ontmoeting, professionele techniek en artistiek experiment. Wil je zelf een stijl proberen, zoek dan een dansschool, club of workshop die past bij je interesse en niveau. Een docent kan je ook meer over de achtergrond vertellen.
Welke dansstijl zou jij het liefst willen leren?
Samenvatten met AI
Vond je dit artikel leuk? Laat een beoordeling achter!
Laden...
Great article
Hey Vered, Thank you for your comment!
Goede avond.
Graag zou ik deze tekst in een syllabus willen ontvangen. Nog mooier zou u een cursus op opleiding dansgeschiedenis weten?.
Vrgr
Ingrid Hendriks
Hey Ingrid, Bedankt voor je bericht! Op onze website kun je beschikbare leraren in jouw regio terugvinden via: https://www.super-prof.nl/les/dansen/nederland/. Als je hulp nodig hebt bij het vinden van een geschikte docent of andere vragen hebt, kun je altijd contact opnemen met onze klantendienst via klantenservice@superprof.com. Veel succes met de zoektocht!