Nederland is een betrekkelijk klein land in Europa. In feite beslaat Nederland zelfs minder dan 1% van het totale grondgebied van de Europese Unie, en de Nederlanders vertegenwoordigen slechts 3,3% van de bevolking van de EU. Desondanks staat Nederland in het middelpunt van de Europese beeldende kunst, dankzij schilders als Rembrandt en zijn tijdgenoten, die de cultuur van het land op het internationale toneel hebben gebracht.

De Nederlandse filmindustrie-gemeenschap is zo klein dat de meeste acteurs, actrices, regisseurs en cinematografen elkaar kennen. Dit zou ook kunnen verklaren waarom veel Nederlandse talenten zich vaak wenden tot de internationale filmindustrie, met inbegrip van Hollywood.

Laten we eens kijken naar de geschiedenis van de Nederlandse film en hoe de filmindustrie van het land internationale roem verwierf.

Vind Nederlandse taallessen op Superprof.

Camera, set, actie!
De Nederlandse filmindustrie is een kleine wereld. (Bron: Unsplash.com)
De beste leraren Nederlands (NT2) beschikbaar
Jordan
4,9
4,9 (21 reviews)
Jordan
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Esly
4,8
4,8 (12 reviews)
Esly
19€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Karen
4,9
4,9 (12 reviews)
Karen
33€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Piet
5
5 (12 reviews)
Piet
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Marianne
5
5 (6 reviews)
Marianne
16€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Linda
5
5 (7 reviews)
Linda
21€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Tamara
5
5 (8 reviews)
Tamara
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Marjanne
5
5 (3 reviews)
Marjanne
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Jordan
4,9
4,9 (21 reviews)
Jordan
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Esly
4,8
4,8 (12 reviews)
Esly
19€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Karen
4,9
4,9 (12 reviews)
Karen
33€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Piet
5
5 (12 reviews)
Piet
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Marianne
5
5 (6 reviews)
Marianne
16€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Linda
5
5 (7 reviews)
Linda
21€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Tamara
5
5 (8 reviews)
Tamara
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Marjanne
5
5 (3 reviews)
Marjanne
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

Het prille begin

De allereerste publieke filmvoorstelling vond plaats in Parijs, in december 1895. De gebroeders Lumiere, met hun toepasselijke naam, projecteerden een reeks van tien korte films in het Salon Indien du Grand Café. Hier lag de oorsprong van de filmindustrie.

Een paar maanden later produceerde M.H. Laddé, een fotograaf en filmregisseur, de eerste Nederlandse fictiefilm, Gestoorde hengelaar. De film was een stomme slapstickkomedie met slechts twee acteurs: Lion Solser en Piet Hesse. De film werd geprojecteerd in de filmzaal van Slieker, en een pijporgel zorgde voor de muziek bij de film.

Deze projectie vormde het prille begin van de Nederlandse cinema, maar helaas is de film verloren gegaan en zijn er geen foto's van gemaakt.

In de jaren daarna ontwikkelde de Nederlandse film zich steeds verder, en één van de belangrijkste voortrekkers hierin waren de gebroeders Mullens, Willy en Albert. Begin 1900 begonnen ze hun eigen bioscoopstudio en produceerden ze de oudste nog bestaande Nederlandse film: De mésaventure van een Fransch heertje zonder pantalon aan het strand te Zandvoort.

De zes minuten durende stomme komediefilm veroorzaakte destijds nogal wat ophef omdat de acteurs en de filmploeg werden gearresteerd wegens onfatsoenlijk gedrag voor het tonen van blote benen, wat in die tijd verboden was. Dankzij die gratis reclame raakte de film uiteindelijk uitverkocht in het Olympia Circus Theater in Zandvoort.

De mésaventure van een Fransch heertje zonder pantalon aan het strand te Zandvoort
De mésaventure van een Fransch heertje zonder pantalon aan het strand te Zandvoort is de oudste nog bestaande Nederlandse film.

Hoogtij tijdens de Eerste Wereldoorlog

Tijdens de Eerste Wereldoorlog, toen Nederland neutraal bleef in het conflict, bleef de filmindustrie floreren. Willy Mullens begon een tweede filmstudio, de Haghefilm en werd al snel de grootste en meest vooraanstaande filmproducent van Nederland.

Eén van zijn grootste concurrenten was de Filmfabriek Hollandia, een filmproductie- en distributiemaatschappij die in 1912 was opgericht door Maurice Binger. Samen produceerden ze naar schatting vrijwel elke Nederlandse film van 1914 tot 1922.

In 1913 produceerde Binger de allereerste Nederlandse speelfilm: De levende ladder. Deze 50 minuten durende stomme dramafilm is in zijn geheel verloren gegaan, en er is slechts één Engelse vertaling van 25 minuten van de film overgebleven.

Aan de lijst van pioniers die de Nederlandse cinema hebben opgericht, moeten nog twee namen worden toegevoegd:

  • Theo Frenkel, een filmregisseur, acteur en scenarioschrijver, regisseerde tussen 1908 en 1928 214 films en speelde tussen 1921 en 1948 in 21 films de hoofdrol. Hij maakte één van de vroegste voorbeelden van een gekleurde film in 1910: By orders of Napoleon.
  • Louis H. Chrispijn, een acteur, schrijver en regisseur, begon zijn carrière in de theaters, voordat hij bij Binger in de Filmfabriek Hollandia aan de slag ging. Na zijn medewerking aan De levende ladder regisseerde Chrispijn een twintigtal films in zijn eentje, waarbij hij zijn theatergroep, het Hollandia Toneel, als acteurs gebruikte.

In de jaren 1930 werden met de introductie van de sprekende speelfilms Nederlands gesproken films gemaakt. Tussen 1934 en 1940 werden 37 films uitgebracht, en de snel groeiende industrie moest een beroep doen op buitenlandse filmprofessionals, van wie velen Duitsland ontvluchtten toen de nationaal-socialistische partij van Adolf Hitler aan de macht kwam.

Lees verder in de inleiding tot de Nederlandse film.

De beste leraren Nederlands (NT2) beschikbaar
Jordan
4,9
4,9 (21 reviews)
Jordan
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Esly
4,8
4,8 (12 reviews)
Esly
19€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Karen
4,9
4,9 (12 reviews)
Karen
33€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Piet
5
5 (12 reviews)
Piet
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Marianne
5
5 (6 reviews)
Marianne
16€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Linda
5
5 (7 reviews)
Linda
21€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Tamara
5
5 (8 reviews)
Tamara
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Marjanne
5
5 (3 reviews)
Marjanne
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Jordan
4,9
4,9 (21 reviews)
Jordan
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Esly
4,8
4,8 (12 reviews)
Esly
19€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Karen
4,9
4,9 (12 reviews)
Karen
33€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Piet
5
5 (12 reviews)
Piet
30€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Marianne
5
5 (6 reviews)
Marianne
16€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Linda
5
5 (7 reviews)
Linda
21€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Tamara
5
5 (8 reviews)
Tamara
20€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Marjanne
5
5 (3 reviews)
Marjanne
40€
/u
Gift icon
1e les gratis!
Let's go

De Nazi-bezetting

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Nederland niet gespaard door de nazi's en werd het bezet van 1940, tot de bevrijding in 1945. In deze periode kwam de Nederlandse filmindustrie bijna tot stilstand. De enige films die de Duitse bezettingsregering toeliet waren propagandafilms die de ideologie van het Derde Rijk dienden.

Drie van deze films zijn bekend omdat ze door de nazi's veelvuldig werden gebruikt: Een nieuwe orde kondigt zich aan (1941), Met Duitsland tegen het bolsjewisme (1941) en Werk in Duitsland (1942). In 1943 kwam de Nederlandse filmindustrie echter volledig tot stilstand door bezuinigingen van de bezettingsregering.

Centraal Theater Amsterdam
Het Centraal Theater, gebouwd in 1935, was één van de eerste moderne bioscoopzalen in Amsterdam.

De opkomst van de Nederlandse documentaire

Na de bevrijding was de economische activiteit vooral gericht op de wederopbouw van Nederland, dat op grote schaal was gebombardeerd door het Derde Rijk, maar ook door de geallieerden bij hun pogingen om het land te bevrijden.

Pas aan het eind van de jaren vijftig kreeg de Nederlandse film een nieuwe impuls. De regering besloot verschillende cinematografische instituten op te richten om de filmindustrie te stimuleren. Daartoe behoorden het Nederlands Filmfonds, opgericht in 1957, en de in 1958 opgerichte Nederlandse Filmacademie.

Het is rond die tijd dat de Nederlandse traditie van documentaires ontstond. Onder leiding van regisseurs als Bert Haanstra bracht deze beweging de Nederlandse cinema weer onder de aandacht.  Haanstra won meerdere prijzen, waaronder de Gouden Palm voor beste kortfilm op het Filmfestival van Cannes in 1951 voor zijn film Spiegel van Holland en een Oscar voor beste documentaire (kort onderwerp) voor zijn Glas uit 1959. Ook werd hij bekroond op het Internationale Filmfestival van Berlijn.

Andere namen in de Nederlandse documentaireschool zijn:

  • John Fernhout, zoon van een schilder, werd regisseur door de productie van de allereerste documentaire over de Paaseilanden in 1935. De film kreeg een volledige symfonische muziekuitvoering van Maurice Jaubert en bracht de archeologische monumenten, de eilandbewoners en hun tradities in beeld. In 1967 werd hij genomineerd voor een Oscar na de release van Sky Over Holland, maar hij won slechts de Gouden Palm voor beste kortfilm het jaar daarop.
  • Herman van der Horst is waarschijnlijk één van de meest gerenommeerde Nederlandse regisseurs aller tijden. In 1953 ontving hij de Gouden Palm voor beste documentaire voor zijn film Houen zo! . Hij ontving zijn eerste Gouden Beer voor beste kortfilm met Prijs de zee in 1959 en zijn tweede voor beste lange documentaire met Faja lobbi in 1960. Hij werd ook genomineerd voor een Oscar in 1963.

Documentaires blijven een essentieel onderdeel van de Nederlandse cinema en sinds 1988 is Amsterdam elk jaar de thuisbasis van het International Documentary Film Festival.  Bijna twee weken lang vertoont het festival meer dan 300 films, verkoopt het meer dan 250.000 tickets en ontvangt het meer dan 3.000 gasten.

Nederlandse regisseurs stonden erom bekend zeer ruimdenkend te zijn in hun creaties, waarbij vaak naakt, grof taalgebruik of gore scènes werden verfilmd. Hoewel dit de verspreiding van de Nederlandse film naar conservatievere landen als het VK of de VS misschien heeft verhinderd, was dit slechts een weerspiegeling van de ruimdenkendheid van de Nederlandse samenleving.

Wil je Nederlands leren in Amsterdam? Vind lessen op de Superprof website.

Paul Verhoeven
Paul Verhoeven is de beroemdste Nederlandse regisseur, zowel in eigen land als in Hollywood.

De moderne Nederlandse filmindustrie

In de jaren 1970 ontstond een nieuw soort cinema en de vernieuwing van een industrie die volgens sommigen te weinig karakter had.

Een van de belangrijkste regisseurs die de Nederlandse filmindustrie in de moderne tijd heeft gebracht, was Paul Verhoeven. Misschien herken je zijn naam, want Verhoeven heeft bijna twee decennia lang in Hollywood geregisseerd. Maar daarvoor was hij degene die de Nederlandse film opnieuw uitgevonden heeft en het Nederlandse volk weer naar de bioscoop bracht.

Tussen 1970 en 1980 regisseerde hij vijf films: Wat zien ik!? (1971), Turks fruit (1973), Keetje Tippel (1975), Soldaat van Oranje (1977) en Spetters (1980). Ze waren stuk voor stuk een groot commercieel succes, en ze bleven allemaal in de top twintig van meest succesvolle Nederlandse films staan.

Turks fruit en Soldaat van Oranje werden ook in het buitenland positief ontvangen, wat Verhoeven de kans gaf om zijn talent naar Hollywood te exporteren. Hij bracht ook een paar Nederlandse acteurs met zich mee, Rutger Hauer (die in de originele Blade Runner tegenover Harrison Ford speelde) en Jeroen Barbe.

Deze export van Nederlands talent gaf de nationale cinema een nieuwe aantrekkingskracht en zorgde ervoor dat de huidige generatie Nederlandse acteurs kon blijven volgen.

Verhoeven kwam in 2006 terug naar Nederland en regisseerde de meest invloedrijke Nederlandse productie ooit: Zwartboek. Met een budget van bijna 18 miljoen euro werd de film zeer positief onthaald, zowel in Nederland als in het buitenland. De film won drie Gouden Kalveren op het Nederlands Film Festival en werd genomineerd voor de BAFTA Award voor beste niet-Engelstalige film.

Misschien is het je nog niet opgevallen, maar veel Nederlandse acteurs zijn gecast in superproducties van films en internationale fenomenen als HBO's Game of Thrones.

Acteurs als Yorick van Wageningen die te zien was in Beyond Borders (2003), The Chronicles of Riddick (2004) en The New World (2005), of Saskia Mulder die rollen had in The Beach (2000), The Descent (2005) en The Descent: Part 2 (2009) zijn slechts een paar voorbeelden van Nederlandse acteurs die het hebben gemaakt in Hollywood.

Fans van Games of Thrones hebben misschien al een paar Nederlandse acteurs gespot:  Michiel Huisman die Daario Naaris vertolkt (en ook te zien was in The Young Victoria, World War Z en The Age of Adaline) en Carice van Houten die sinds het tweede seizoen van de show de rol van Melisandre vertolkt.

Ondanks zijn kleine omvang heeft de Nederlandse filmindustrie internationale roem verworven en zal ongetwijfeld de toon blijven zetten van de Europese onafhankelijke filmwereld, hopelijk met behoud van dezelfde ruimdenkende mentaliteit die haar in de eerste plaats tot een succes maakte.

Lees meer over de Nederlandse film door de lijst van de beste Nederlandse films te bekijken.

 

>

Het platform dat privé leraren en leerlingen met elkaar verbindt

1ste les gratis

Vond je dit artikel leuk? Laat een beoordeling achter!

5,00 (1 beoordeling(en))
Laden...

Dieter