Of je nu een gewone piano of een vleugel hebt, het zorgen dat de piano gestemd blijft kan soms een onmogelijke taak lijken. Toch kun je het ook zelf doen mits je het juiste gereedschap hebt en de juiste voorzorgsmaatregelen neemt wanneer je het gebruikt.

Wanneer je een nieuwe of een gebruikte piano koopt denk je vaak niet aan de factoren die het laten ontstemmen: luchtvochtigheid, temperatuurveranderingen (hout krimpt en zet uit), verplaatsingen. Het tijdelement speelt ook mee; je moet minstens eenmaal per jaar het instrument stemmen.

Er wordt vaak beweerd dat je de hulp van een professionele pianostemmer nodig hebt om je piano of vleugel weer in orde te krijgen. Deze klus zelf uitvoeren is best mogelijk als je als beginner goed let op wat je doet. Het kan lastig zijn vanwege het feit dat beginnende pianisten vaak geen muzikale training hebben gehad.

Het stemmen van je piano — of het nu een Steinway, Kawai, Disklavier, Bechstein, Baby Grand, Yamaha, Spinet, enzovoort is — vereist tijd, geduld, handigheid, ervaring, het juiste gereedschap en bovenal een perfect gehoor.

Er wordt beweerd dat je net een stemvork moet zijn.

In dit artikel biedt het Superprof team hulp aan beginnende pianisten zodat je de informatie hebt die nodig is om een piano zelf te stemmen. Wil je informatie over de juiste lesboeken voor als je aan de slag wilt, klik dan hier.

Heb je Professionele Hulp Nodig om je Piano te Stemmen?

In het huidige internettijdperk wordt hulp van een professional voor iets als pianostemmen steeds minder noodzakelijk. Je kunt tegenwoordig van alles zelf doen door middel van de uitleg die je op video's en op websites kunt vinden.

Frans (of Chinees of Arabisch) is tegenwoordig gratis te leren maar ook hoe te koken, te breien, sanitair te plaatsen, auto's te repareren enzovoort.

gedemonteerde keukenkraan
Dankzij het internet kun je een kraan sneller zelf vervangen. Dat geldt ook voor het stemmen van je piano. | bron: Michal Jarmoluk op Pixabay

Je kunt op YouTube nuttige hulpbronnen vinden om zelf een piano te stemmen. Ook Engelse video's zijn goed te gebruiken als je de automatische ondertiteling aan zet.

Het is dus niet perse noodzakelijk om een afspraak te maken voor een professionele pianostemmer. Maar besef dan ook dat je om het zelf te doen wel een nauwkeurig gehoor nodig hebt, praktische kennis en een diep begrip van harmonie, van de octaven en de akkoorden van een akoestische piano.

Het stemmen van je eigen piano is meer een persoonlijke uitdaging dan een kwestie van kosten omdat de persoonlijke tijdsinvestering heel wat forser zal zijn dan de financiële kosten van de diensten van een pianostemmer.

Ten eerste zul je 40 - 80 euro voor het nodige gereedschap moeten neertellen. Daarna zullen de kosten gaan oplopen wat de tijd betreft. Er zijn namelijk 220 snaren en 88 noten die gestemd moeten worden!

Als er iemand komt om je piano of vleugel te stemmen zal dat ongeveer 80 euro per uur kosten, en een piano volledig stemmen kan een aantal uren duren. Voor een kostbare piano zoals een Steinway wordt gemakkelijk het dubbele gevraagd.

Een beginnende pianist die wil leren hoe een piano gestemd moet worden zal er zeker de eerste tijd meer dan drie uur aan besteden omdat hij de notenintervallen en muziektheorie moet gaan beheersen. Daar horen bij mineur en majeur akkoorden, eerste en derde graad, fundamentele tonen, derden, vijfden, zevenden, negenden enzovoort. Toch zal de leerweg verrijkend zijn!

Welk Gereedschap heb je Nodig om een Piano te Stemmen?

Een piano of vleugel wordt niet op dezelfde manier gestemd als een gitaar: de piano heeft 220 snaren voor zijn 88 toetsen terwijl een gitaar maar zes of maximaal 12 snaren heeft.

Als je uitdaging aangaat kun je op het internet het gespecialiseerde stemgereedschap aanschaffen. Gebruik geen eigengemaakte spullen!

stemvork op houten klankblok
Tegenwoordig kun je met een app op je smartphone de piano stemmen. Puristen gebruiken nog steeds een 440Hz stemvork | bron: Bob van der Wilt op Pixabay

Een professionele pianostemmer doet er een paar jaar over om piano's te leren stemmen en hoe het professionele gereedschap te gebruiken. Als je tangen of schroevendraaiers gebruikt die niet voor dit doel gemaakt zijn kun je het mechaniek en de stemhamer van het instrument beschadigen.

Dit zijn de gereedschappen die je moet kopen om je piano af te stemmen:

  • Een chromatische pianostemmer. Dit is veel beter dan een stemvork. Er zijn tegenwoordig allerlei apps die hierin voorzien;
  • Een stemvork (A = 440Hz) als je het op de oude manier wil uitvoeren;
  • Een stemschema;
  • Een stemhamer met een dopsleutel met de bijbehorende diameter voor de stemschroeven (vierkant, rechthoekig of stervormig). Kies er een met uitwisselbare doppen;
  • Snaardempers: stukjes rubber die twee snaren van een toonhoogte dempen terwijl de derde snaar wordt gestemd. De twee of drie samenklinkende snaren heten een 'koor';
  • Plastic klemmen om in het mechaniek te schuiven om twee snaren tegelijk te dempen;
  • Een goede lichtbron om de donkere hoekjes in een piano goed te verlichten.

Heb je eenmaal alle benodigde spullen bij elkaar dan kun je vervolgens wat voorbereidend werk doen zodat je in staat zult zijn om de piano te stemmen. Het lijkt misschien moeilijk, maar zeker volwassen pianisten zullen het stemmen snel onder de knie krijgen.

Welke Voorzorgsmaatregelen Moet je Nemen?

Als je het hele stemproces goed wil laten verlopen moet je een aantal voorzorgsmaatregelen nemen zodat je jezelf niet bezeert en de stemschroeven, het mechaniek en de snaren niet beschadigt.

pianotoetsen
Muziekinstrumenten raken door warmtebronnen snel ontstemd. Zorg dat je piano niet in de zon of dicht bij radiatoren staat! | bron: sylen op Pixabay

Hier zijn er een paar:

  • Zorg dat je nieuwe piano beschut wordt neergezet. Piano's of vleugels houden niet van zonlicht, vochtige omgevingen en warmtebronnen zoals radiatoren. Let dus op de temperatuur! Pianotransporteurs staan erom bekend dat ze duur zijn, dus zorg ervoor dat de piano bij aflevering op de juiste plek wordt neergezet;
  • Vraag iedereen de kamer te verlaten en sluit ramen en deuren. Je kunt tijdens het werk geen herrie om je heen hebben en ook geen hinder of afleidingen die je concentratie in de weg kunnen staan;
  • Je zou kunnen overwegen om dunne handschoenen te dragen. Je zou je kunnen snijden aan sommige scherpe delen van het pianoframe;
  • Oefen wat voordat je begint: plaats de vilt- of rubberblokken tussen de snaren en kijk het klankbord en de bevestigingen goed na;
  • Raak de snaren zo min mogelijk aan. Het komt zelden voor dat een snaar breekt maar bij oude piano's kan het toch gebeuren. Als er teveel spanning op een snaar wordt gezet kan deze knappen en kun je je bezeren;
  • Zorg ervoor dat de hamers, de stemschroeven, de demper en het mechaniek niet beschadigd worden;
  • Let goed op en concentreer je. Snelle handgrepen kunnen averechts werken. Je zou zo maar een snaar verkeerd kunnen stemmen (bijvoorbeeld Ges in plaats van Gis);
  • Zorg dat je weet in welke richting je de stemschroeven moet draaien: rechtsom verhoogt de toon, linksom verlaagt het;
  • Let er goed op welke snaar je aan het stemmen bent.

Waarom zou je deze voorzorgsmaatregelen nemen? Het antwoord is voor de hand liggend: pianostemmen vereist een kalme aanpak. Het verschil tussen bepaalde noten kan heel klein zijn en je moet nauwkeurig werken om een professioneel resultaat te bereiken.

Stappen in het Stemmen van een Piano

Nu dat je alles voor handen hebt om de piano te stemmen kun je aan de slag! Klik hier voor adviezen om zo snel mogelijk de basis van pianospelen onder de knie te krijgen.

piano stemblok met stemschroeven
Wees voorzichtig als je stemschroeven verdraait om te voorkomen dat je het instrument beschadigt | bron: Brian Clayton op Wikimedia Commons

Hier zijn tien stappen die je kunt volgen:

  • Druk het sustain-pedaal (= galmpedaal, de rechter pedaal dat de snaren door laat klinken), laat het laag en druk het opnieuw in voordat je de plastic wig tussen de snaren plaatst;
  • Begin door de A toets (rechts van de centrale C) te stemmen;
  • Plaats twee wiggen of een plastic klem om de andere snaren van het 'koor' stil te houden;
  • Laat het sustain-pedaal los zodat andere snaren op het klankbord niet mee vibreren en sla de A-toets stevig aan;
  • Gebruik een chromatische tuner app (zoals Piano Tuner) om te zien of de noot te hoog of te laag is;
  • Stem eerst de middelste snaar van het 'koor' door de stemschroef voorzichtig maar stevig in de juiste richting te draaien (niet meer dan een twaalfde van een rotatie of wel een stap van een uur op de klok) en stem daarna de andere twee snaren;
  • Stem alle noten van het octaaf in het midden van het toetsenbord met behulp van de tuner;
  • Stem vervolgens het octaaf rechts ervan, dan degene links;
  • Stem alle andere octaven op het gehoor;
  • Vergelijk dan alle gestemde noten met die van de andere octaven.

Wat overig advies bij het stemmen:

  • Draai de stempen eerst een beetje linksom voordat je het strakker maakt. Mocht je je in de snaar vergist hebben dan zal het daarbij niet breken!
  • Sla de toetsen stevig aan als je aan het stemmen bent. Als dit te zachtjes gebeurt zou de piano zich nadien kunnen ontstemmen als er stevig op gespeeld wordt.
  • Mocht de piano gedurende langere tijd ontstemd zijn geweest, dan is het beter om hem na korte tijd opnieuw te stemmen.
  • Sommige specialisten raden aan om de piano minstens iedere drie maanden te stemmen, dus viermaal per jaar.
  • Andere raden aan om iedere twee maanden een of twee van de snaren bij te stellen.

Wat je ook besluit te doen, een ding is duidelijk: nauwgezet werken is de sleutel voor een perfecte klank. Je wilt dat als je er op los improviseert, dat het perfect klinkt!

Kun je een Pianosnaar Breken?

Snaarbreuk komt heel weinig voor, maar het is niet onmogelijk. Vooral bij oudere piano's of vleugels met versleten snaren kun je dit tegenkomen. Als je de stempen teveel rechtsom draait kan de snaar knappen.

De snaarspanning is erg groot en de terugspringende snaar kan een snee op de hand of het gezicht van de stemmer veroorzaken. Wees dus voorzichtig! Als het gebeurt zul je het instrument toe moeten vertrouwen aan een professionele pianostemmer.

Als je het onverhoopt toch zelf zou willen doen dan kun je online leren hoe het uit te voeren. Het is echter een langdurig en fijngevoelige klus!

Als het bovenstaande je allemaal teveel lijkt, kun je ook overwegen een digitale piano te kopen.

De Digitale Piano

Een digitale piano kun je gemakkelijker vervoeren
Voor een digitale piano heb je geen pianostemmer nodig! ǀ Visualhunt - rippchenmitkraut 66

De moderne digitale piano doet heel hard zijn best om een echte akoestische (meest uit hout samengestelde) piano na te bootsen en kan daar ook zeer goed in slagen. Hoewel het wel zo is, dat hoe meer je investeert, hoe beter de klanken zullen klinken.

Hierbij de voor- en nadelen van een akoestische - en een digitale piano:

Voordelen van het spelen op een akoestische piano:

  • Unieke klanken;
  • Lange levensduur;
  • Uitdagend voor gevorderden;
  • Blijft zijn waarde behouden.

Nadelen akoestische piano:

  • Duur in aanschaf;
  • Regelmatig de piano (laten) stemmen;
  • Moeilijk te verhuizen.

Voordelen van het spelen digitale piano:

  • Goedkoper in aanschaf dan een piano;
  • Weinig onderhoud; geen pianostemmer nodig;
  • Gemakkelijk te verplaatsen;
  • Je kunt gebruik maken van je computer, koptelefoon  en digitaal opnemen.

Nadelen digitale piano:

  • Klanken blijven kunstmatig gevormd;
  • Kortere levensduur;
  • Geen uitdaging voor gevorderden;
  • Niet waardevast.

Je zou ook eens kunnen kijken naar piano-stemapparaten. Hiermee analyseer je je instrument en berekent het aan de hand van de uitkomsten de optimale stemming voor de betreffende piano.

Meer weten? Neem pianoles! Klik hier voor top tips voor piano beginners.

Heb je een leraar Piano nodig?

Vond je dit artikel leuk?

3,00/5 - 2 vote(s)
Laden...

Klaas

Techneut met een onderwijsachtergrond. Graag en vaak op zoek naar manieren om zowel jongeren als ouderen in staat te stellen om beter te leren. Vertaler voor Superprof sinds het begin!