Econometrie kwam onlangs ter sprake tijdens een gesprek met een vriendin – ja, zo praten we nu eenmaal. Ze heeft accountancy gestudeerd en werkt bij een belastingdienst, dus je zou verwachten dat ze wel eens van econometrie had gehoord, toch?
Ik was dan ook behoorlijk verbaasd toen ze vertelde dat ze de term nog nooit was tegengekomen totdat ze The Kiss Quotient van Helen Hoang las.
Achteraf gezien had ik misschien niet zo verbaasd moeten zijn. De meeste mensen hebben wel eens van economie gehoord en hebben waarschijnlijk een idee van wat het vakgebied inhoudt. Econometrie is daarentegen een stuk minder bekend. Toch speelt deze discipline een belangrijke rol binnen de economische wetenschap.
Econometrie combineert economische theorie met wiskundige en statistische methoden. Daarmee kunnen economen economische relaties met behulp van gegevens onderzoeken, economische theorieën toetsen en ontwikkelingen of de mogelijke effecten van beleid analyseren.
Daarom leggen we in dit artikel de basis van econometrie uit: wat het precies is, hoe het werkt, waarvoor het wordt gebruikt en welke rol het kan spelen bij het begrijpen van economische vraagstukken.
Wat is econometrie en waarom is het belangrijk?
Economisch denken bestaat al duizenden jaren. Al in de oudheid hielden filosofen en samenlevingen zich bezig met onderwerpen als handel, waarde, bezit, arbeid en de verdeling van middelen. Plato, Socrates en Aristoteles schreven erover, net als denkers en bestuurders in andere oude beschavingen. De lijst is lang.
Eeuwenlang werden economische ideeën vooral ontwikkeld door observatie, redenering en filosofische discussie. Er waren wel gegevens en statistieken beschikbaar, maar de moderne wiskundige en statistische methoden waarmee economische theorieën systematisch aan de hand van gegevens konden worden getoetst, bestonden nog niet.
Ook Adam Smith, die vaak wordt beschouwd als een van de grondleggers van de moderne economie, beschikte niet over de econometrische methoden die economen tegenwoordig gebruiken. Zijn bekende concept van de ‘onzichtbare hand’ beschreef hoe individuele keuzes onder bepaalde omstandigheden kunnen bijdragen aan de coördinatie van economische activiteiten. Het was echter slechts één onderdeel van zijn veel bredere economische gedachtegoed.
Een andere belangrijke denker was François Quesnay, een Franse fysiocraat uit de 18e eeuw. Hij ontwikkelde het beroemde Tableau économique, een vroeg economisch model waarin hij de geld- en goederenstromen binnen de economie in kaart bracht. De fysiocraten beschouwden landbouw als de belangrijkste bron van economisch overschot en maakten onderscheid tussen verschillende economische klassen.
Quesnay beschikte uiteraard niet over de uitgebreide economische datasets en statistische methoden die we vandaag kennen. Toch was zijn Tableau économique een vroege poging om economische relaties op een systematische en kwantitatieve manier weer te geven. Daarmee liep hij vooruit op een ontwikkeling die eeuwen later een belangrijke rol zou spelen in de econometrie.
In de eerste helft van de 20e eeuw begonnen economen economische theorie steeds systematischer te combineren met wiskunde en statistiek.
Ragnar Frisch en Jan Tinbergen behoorden tot de belangrijkste pioniers van de moderne econometrie. Hun werk hielp de basis te leggen voor het combineren van economische theorie met wiskundige en statistische methoden.
Lees ons diepgaande artikel waarin wordt uitgelegd wat econometrie doet en hoe het werkt; het bevat een mooi overzicht van het werk van deze mannen.
Vind hier meer economie bijlesdocenten op Superprof.
Wat is toegepaste econometrie?
Dankzij het werk van Nobelprijswinnaars als Ragnar Frisch en Jan Tinbergen kunnen economen economische theorie steeds beter combineren met wiskundige en statistische methoden. Econometrie is dan ook geen aparte categorie binnen de economie, maar een methode waarmee economische theorieën met behulp van gegevens kunnen worden onderzocht, getoetst en gekwantificeerd.
Econometrie wordt toegepast binnen verschillende economische vakgebieden en voor uiteenlopende onderzoeksvragen. Afhankelijk van de vraag kunnen econometristen bijvoorbeeld onderzoeken welke factoren samenhangen met economische groei, hoe prijzen reageren op veranderingen in vraag en aanbod of welk effect een beleidsmaatregel heeft.
Hoewel de precieze aanpak per onderzoek verschilt, volgen veel econometrische analyses een aantal vergelijkbare stappen:
- formuleer een hypothese
- bepaal de onderzoeksdoelstellingen
- ontwikkel een economisch model
- vertaal het naar een econometrisch model
- schat de modelparameters
- analyseer en toets de resultaten
Je vraagt je misschien af waarom er eerst een economisch model nodig is als econometrie juist bedoeld is om antwoorden te vinden. Is dat niet één modelleerstap te veel? Helemaal niet.
Een hypothese kan bijvoorbeeld zijn: “Ik vraag me af of een verandering in dit economische verschijnsel invloed heeft op dat verschijnsel en, zo ja, hoe groot die invloed is.” Om zo'n vraag te kunnen onderzoeken, moet je eerst bepalen welke economische relaties je verwacht en hoe je die wilt beschrijven. Die verwachtingen vertaal je vervolgens naar een economisch model, dat daarna kan worden omgezet in een econometrisch model dat met gegevens kan worden onderzocht.
Every civilization, from antiquity until now, has debated economics.
Dit is slechts een beknopt overzicht van toegepaste econometrie. Om beter te begrijpen hoe elke stap werkt en hoe econometristen economische vragen met behulp van gegevens onderzoeken, is het de moeite waard om dieper op het onderwerp in te gaan.
Wat is theoretische econometrie?
Toegepaste econometrie gebruikt economische theorie en gegevens om economische relaties te onderzoeken en te kwantificeren. Theoretische econometrie richt zich daarentegen op de wiskundige en statistische methoden die daarvoor worden gebruikt. Het doel is onder meer om te onderzoeken welke eigenschappen econometrische methoden hebben, onder welke voorwaarden ze betrouwbare resultaten opleveren en hoe bestaande methoden kunnen worden verbeterd.
Theoretische econometristen bestuderen daarom niet in de eerste plaats een specifieke economische dataset, maar vooral de manier waarop economische gegevens kunnen worden geanalyseerd. Ze onderzoeken bijvoorbeeld de eigenschappen van statistische modellen en schattingsmethoden, en kijken naar de voorwaarden waaronder de uitkomsten van die methoden betrouwbaar zijn.
Omdat economische gegevens en onderzoeksvragen voortdurend veranderen, blijven econometristen nieuwe methoden ontwikkelen en bestaande methoden verfijnen. Daarbij spelen wiskunde, statistiek en kansrekening een belangrijke rol.
Het belangrijkste verschil tussen theoretische en toegepaste econometrie zit dus vooral in de focus. Toegepaste econometrie gebruikt econometrische methoden om concrete economische vraagstukken te onderzoeken, terwijl theoretische econometrie zich richt op de ontwikkeling en onderbouwing van die methoden.
Je zou theoretische econometrie daarom kunnen zien als de methodologische basis van de econometrie: voordat een methode in de praktijk wordt gebruikt, moet duidelijk zijn hoe ze werkt, welke aannames eraan ten grondslag liggen en hoe betrouwbaar de resultaten onder bepaalde omstandigheden zijn.
Wat is het doel van econometrie?
Het is mooi dat econometrie ons in staat stelt om economische verschijnselen te kwantificeren en gegevens op een systematische manier te analyseren. Maar wat hebben we daar in de praktijk aan? Wat kunnen al die gegevens ons vertellen? Of, om het preciezer te formuleren: welke vragen proberen econometristen met behulp van economische modellen en gegevens te beantwoorden?
Econometrie kan voor verschillende doelen worden gebruikt. Zo kunnen econometristen bijvoorbeeld onderzoeken of er een verband bestaat tussen verschillende economische variabelen, economische relaties kwantificeren en voorspellingen doen over mogelijke toekomstige ontwikkelingen. De belangrijkste doelen van econometrie zijn onder meer:
- het onderzoeken van verbanden tussen economische variabelen;
- het schatten van de parameters van economische relaties;
- het voorspellen van economische ontwikkelingen;
- het onderzoeken van de mogelijke effecten van beleid of andere veranderingen.
Een econometrisch model kan bijvoorbeeld worden gebruikt om te onderzoeken hoe veranderingen in de rente samenhangen met investeringen, hoe inkomensveranderingen de consumptie beïnvloeden of welk effect een beleidsmaatregel kan hebben op een bepaalde groep of sector.
Econometrie kan beleidsmakers daarbij waardevolle informatie bieden. Overheden en internationale organisaties zoals het IMF en de OESO gebruiken economische analyses en modellen om ontwikkelingen te beoordelen, verschillende scenario's te onderzoeken en mogelijke gevolgen van beleidskeuzes in kaart te brengen. Econometristen kunnen deze analyses vervolgens gebruiken om hun modellen en schattingen te verfijnen wanneer nieuwe gegevens beschikbaar komen.
Betekent dit dat econometrie een exacte wetenschap is? Nee. Econometrische modellen zijn gebaseerd op aannames en kunnen nooit met volledige zekerheid voorspellen hoe de economie zich zal ontwikkelen. Economische systemen worden beïnvloed door een groot aantal factoren, waarvan sommige moeilijk te voorspellen zijn. Onverwachte gebeurtenissen kunnen bestaande economische trends bovendien sterk veranderen.
De wereldwijde financiële crisis van 2008 is daar een bekend voorbeeld van. Ook andere grote gebeurtenissen, zoals de aanslagen van 11 september 2001 en de COVID-19-pandemie, hadden grote economische gevolgen die moeilijk volledig vooraf te voorspellen waren.
Dat roept een interessante vraag op: als econometristen voortdurend economische gegevens analyseren en modellen ontwikkelen, waarom worden zulke grote economische schokken dan niet altijd op tijd voorspeld? Het antwoord laat meteen een belangrijke beperking van econometrie zien: econometrische modellen kunnen ons helpen om economische ontwikkelingen beter te begrijpen en mogelijke scenario's te analyseren, maar ze kunnen de toekomst niet met zekerheid voorspellen.
Vind de beste bijlesdocenten economie online op Superprof.
Samenvatten met AI
Vond je dit artikel leuk? Laat een beoordeling achter!
Laden...