Shikata ga nai
Japans gezegde dat acceptatie van onvermijdelijke omstandigheden uitdrukt
Japan onder de shoguns leek in veel opzichten op het leven in middeleeuws Europa. Een grote, gelaagde boerenklasse vormde de motor die de economische kracht leverde. De middelste laag, de krijgersklasse, kende eveneens een hiërarchie, waarbij sommige krijgers meer status en sociale macht hadden dan anderen. De eliteklasse bestond uit twee groepen: de keizer en de shogun, de groep die de toon zette voor het leven in de Japanse middeleeuwen.
Hoe was het leven in het vroege Japan?
Misschien wel het meest onderscheidende aspect van Japan in de shogunperiode was hoe georganiseerd de samenleving was. Het shogunaat handhaafde een strikte sociale hiërarchie, waarin sociale mobiliteit beperkt was. Iemand die in de boerenklasse werd geboren, bleef doorgaans zijn hele leven boer.
Dat betekent niet dat boeren altijd slecht werden behandeld of zelfs als de laagste sociale klasse werden gezien. De sociale waarde in feodaal Japan hing namelijk af van de vraag of een ‘klasse’ waarde produceerde.
De boeren, die het grootste deel van de productie voor hun rekening namen, stonden hoger aangeschreven dan bijvoorbeeld de koopliedenklasse, die alleen goederen van waarde verhandelde. Op dit punt organiseerde middeleeuws Japan zijn samenleving anders dan de Europese feodale systemen. Hoewel beide feodale structuren op sommige punten overeenkomen, verschillen ze op andere juist sterk.
Feodaal Japan
- De keizer is een spiritueel adviseur
- De shogun is de politieke en militaire leider
- Boeren en dienaren vormen de productieve klasse
- Ambachtslieden worden gerespecteerd
- Kooplieden worden niet gerespecteerd
Feodaal Europa
- De kerk is de religieuze autoriteit
- De koning is de politieke en militaire leider
- Boeren en dienaren worden het minst gewaardeerd
- Ambachtslieden worden gedoogd
- Kooplieden worden gezien als ‘middenklasse’
De Europese heren en ridders bevonden zich tussen de boeren en de politieke leiders, net zoals de daimyo en samurai dat deden in Japan. Ambachtslieden, smeden, reparateurs en kunstenaars waren in Europa slechts gedoogde ‘dienstverleners’. In Japan plaatste hun rol als producenten van waarde hen boven niet-productieve groepen.
De samurai onder de shoguns
Het sociale raamwerk van het shogunaat was systematisch opgebouwd, waarbij de bevolking grotendeels werd onderverdeeld in drie hoofdgroepen: de heersende klassen, de krijgersklassen en de boerenklassen.
De krijgersklasse bestond uit vier onderdelen:
Daimyo
- Regionale krijgsheren die grote gebieden bestuurden
- Hieven belastingen en beheerden het leger
- Functies waren doorgaans erfelijk
Samurai
- Loyaal aan één meester
- Gaven vaak leiding aan militaire troepen
- Ontvingen vaak land of hoge vergoedingen
Ronin
- Samurai zonder heer
- Werkten meestal als huurlingen
- Grepen vaak naar illegale activiteiten om te overleven
Ashigaru
- Voetsoldaten van het leger
- Gerekruteerd uit de boerenklasse
- Ontvingen loon van hun daimyo
De krijgersklasse van de Japanse middeleeuwen genoot een hoge status, vooral de samurai. Zij stonden hoger dan ronin en ashigaru, maar lager dan de daimyo. Samurai dienden doorgaans één meester en leefden volgens militaire principes. Na hun actieve strijdjaren stapten zij vaak over naar de politiek of vervulden administratieve functies.
Boeren in feodaal Japan
Dit was de grootste sociale klasse en bestond uit ongeveer 95 procent van de bevolking. Zij genoten respect als producenten, maar hun leven was desondanks zwaar. Ze moesten belastingen betalen uit hun magere inkomsten en hadden regelmatig te maken met sociale onrust.
Binnen de boerenklasse bestonden vier onderverdelingen:
Producenten
- Boeren
- Vissers
- Leveranciers van andere grondstoffen
Ambachtslieden
- Zwaardmakers
- Pottenbakkers
- Andere vaklieden
Kooplieden
- Niet-productieve winstmakers
- De minst gewaardeerde groep
- Enigszins geaccepteerd door het betalen van belasting
‘Niet-mensen’ (hinin)
- Ook wel eta genoemd, ‘onreinen’
- Verrichtten ongewenst werk
- Slagers, leerlooiers, mestverzamelaars en meer
Omdat productie centraal stond, werden kooplieden in middeleeuws Japan vaak met minachting bekeken. Ze werden gezien als parasieten die winst maakten zonder iets te produceren. Hoewel zij belastinginkomsten genereerden, genoten zelfs de hinin meer aanzien, omdat zij noodzakelijk werk verrichtten.
De rol van vrouwen in de sociale structuur van feodaal Japan
Behalve in zeldzame gevallen kregen vrouwen in de Japanse middeleeuwen weinig erkenning, sociale waardering of aandacht. In de boerenklasse konden vrouwen samen met hun echtgenoten werken, zolang het werk niet zichtbaar was voor het publiek. Werkte een man bijvoorbeeld op het land, dan mocht zijn vrouw hem daar niet bij helpen.
Toch ondersteunden veel vrouwen hun echtgenoten achter de schermen. De vrouw van een zwaardmaker kon het vuur onderhouden of afgewerkte zwaarden polijsten. De echtgenotes van kooplieden organiseerden winkels of weefden stoffen om te verkopen.
Sommige vrouwen wisten zich boven de massa te verheffen. Zo speelden echtgenotes en moeders van shoguns een belangrijke rol bij het bemiddelen in conflicten, het vormgeven van beleid en het temperen van opvliegende krijgers.
Geisha’s, meestal afkomstig uit lagere klassen, kregen opleiding in onder meer muziek, kunst en poëzie. Zij leverden culturele waarde aan de samenleving en hadden als taak de hogere klassen te vermaken.
Het kostte uitzonderlijk veel tijd om informatie te vinden over de rol van vrouwen in deze periode. Discussies over de rol van geisha’s domineren de beschikbare bronnen.
Vrouwen genoten zo weinig aanzien in middeleeuws Japan dat het moeilijk bleek om informatie over hun leven te vinden. Toch ontdekten we, naast geisha’s en elite-echtgenotes, nog twee andere groepen opmerkelijke vrouwen.
Geliefden van machtige mannen konden sociale, politieke en economische ideeën beïnvloeden
Stedelijke vrouwen die werkten als dienstmeisjes, serveersters, gastvrouwen en kappers
Chōnin is een verzamelterm voor gewone vrouwen in stedelijke gebieden, ongeacht hun burgerlijke staat. Veel chōnin-meisjes werkten als dienstmeisjes bij shogunfamilies om zich aan de rand van de verfijnde samenleving te bevinden. Dat maakte hen aantrekkelijk als huwelijkspartner, waardoor families hun dochters soms aanboden als dienstmeisjes in ruil voor kost en inwoning.
Opmerkelijk genoeg wordt de samurai meestal als man voorgesteld. Toch vermeldt de geschiedenis ook de daden van vrouwelijke samurai. Tomoe Gozen geldt zelfs als een van de beroemdste onna-musha, de vrouwelijke samuraikrijgers.
Religie, filosofie en kunst in de Japanse middeleeuwen
Van geisha’s werd verwacht dat zij kunst konden bespreken en voortbrengen, wat zij ook in grote mate deden. Filosofie en religie bleven echter grotendeels het domein van mannen. Japan onder de shoguns kende vele filosofische stromingen, maar één religie vormde de basis van alles.
Zoals eerder vermeld was de keizer de spirituele gids. Dat is passend, aangezien de inheemse Japanse religie, het shintoïsme, draait om de verering van kami, geesten of godheden.
Dit is geen exacte vertaling, maar het benadert het Japanse concept zo goed mogelijk.
Deze religie legt de nadruk op zuiverheid en harmonie met de natuur.
Dit geloofssysteem was zo fundamenteel dat het de Japanse filosofie vormgaf. Shinto-elementen zijn terug te vinden in kunst, teksten, prenten en theaterstukken. We zien ze in afbeeldingen van bergen, bomen en bloemen, en horen ze in haiku’s die de rust van het leven beschrijven.
Geïmporteerde religies, zoals het boeddhisme en het confucianisme, hadden eveneens invloed op de samenleving in de Japanse middeleeuwen. Deze stromingen bevatten veel filosofische elementen, die de shogun ertoe aanzetten diverse ideeën over te nemen. Vooral het zenboeddhisme bleek effectief om krijgers te helpen hun geest te focussen en werd daarom breed omarmd.
Vanaf 1185 bleven boeddhistische en shintoïstische praktijken de leidende spirituele principes.
Het Tokugawa-shogunaat droeg veel bij aan de ontwikkeling van de Japanse cultuur tijdens de Edo-periode (ongeveer 1600 tot 1868). Door de hoofdstad in Edo te vestigen, groeide de stad uit tot een centrum van artistieke expressie, waaronder kabuki- en bunraku-theater, houtsneden en verschillende literaire vormen.
De economie in feodaal Japan
Over het geheel genomen zorgde de shogun voor economische kracht in feodaal Japan. Het land dreef levendige handel met buurlanden als China en Korea, en het grootste deel van de bevolking was economisch productief. Zoals vaak gebeurt in relatief welvarende landen, groeide de bevolking. Tijdens de Edo-periode verdubbelde zij zelfs.
Steden bloeiden, maar de meeste mensen woonden op het platteland, wat voedselproductie vergemakkelijkte. Het shogunaat schafte tolwegen af en investeerde in infrastructuur.
Deze maatregelen maakten handel eenvoudiger en zorgden voor een gestandaardiseerde munteenheid, waardoor transacties uniformer werden.
In Japan onder de shoguns was economische stabiliteit de norm.
Toch kende het shogunaat perioden van economische neergang. Een bekend voorbeeld deed zich voor tijdens het bewind van Ashikaga Yoshiteru, de dertiende shogun. Hij werd herhaaldelijk uit Kyoto verdreven, wat hem militaire en economische macht kostte. Zoals altijd bij dergelijke onrust werd de boerenklasse het zwaarst getroffen.
Tegen het einde van de achttiende eeuw begon de greep van het shogunaat op de macht te verzwakken. De Tenpō-hongersnoden (1833–1837) ondermijnden de legitimiteit van de regering vrijwel volledig en de onrust onder de boeren nam toe. De belastinginkomsten stortten in, waardoor de shogun zijn samurai niet langer kon betalen.
Het einde van het shogunaat
Shogunkrijgers, die al bijbaantjes hadden om rond te komen, sloten zich aan bij de ontevreden boeren. Zij beschikten echter over sociale en fysieke macht en speelden een grote rol in de uiteindelijke val van het shogunaat.
Het verlies van zowel politieke als economische macht vormde de fatale combinatie die een einde maakte aan eeuwenlange shogunheerschappij. Deze ineenstorting luidde de modernisering van Japan in. De Meiji-restauratie, die de keizerlijke macht herstelde, gaf ook de economie van het land nieuwe energie.
Welke sociale groep had volgens jou de meeste invloed in feodaal Japan?
Samenvatten met AI
Vond je dit artikel leuk? Laat een beoordeling achter!
Laden...
